У барацьбе за спадчыну мы мусім прайсці шлях ваяра


Руйнаванне гістарычных будынкаў у Горадні пад выглядам рэстаўрацыі – банальнае невуцтва ці мэтанакіраваная палітыка вынішчэння нацыянальнай ідэнтычнасці ды гістарычнай памяці? Гарадзенскія гісторыкі ды адмыслоўцы падлічваюць страты гораду і думаюць, як ратаваць спадчыну.

Руйнаванне дому па вуліцы К.Маркса. Фота s13.ruРуйнаванне дому па вуліцы К.Маркса. Фота s13.ruСёлета Горадня – “культурная сталіца” Беларусі. Адпаведна, ціха і культурна, уначы, каб нікому не перашкаджаць, напрыканцы красавіка знеслі чарговы будынак ХІХ стагоддзя на вуліцы Карла Маркса. Маўляў, аварыйны. Абяцаюць адбудаваць гэткі самы, на тым жа месцы, але новы, ужо бяспечны.

Ці гэта слушная практыка – замест аўтэнтычных будынкаў ставіць муляжы, ці можна супрацьстаяць вось такому знішчэнню гістарычных будынкаў? Гэтыя пытанні гарадзенскія гісторыкі, грамадскія дзеячы і проста неабыякавыя гараджане абмяркоўвалі 13 красавіка падчас дыскусіі, арганізаванай аб’яднаннем “Трэці сектар” і Еўрапейскім гуманітарным універсітэтам.

Іна Соркіна: Масавае знішчэнне Горадні пачалося яшчэ ў ХVІІ стагоддзі

Гісторык і былая выкладчыца Гарадзенскага дзяржаўнага ўніверсітэту ім. Янкі Купалы Іна Соркіна лічыць, што акрамя банальнага невуцтва ў сённяшняй палітыцы гарадзенскіх уладаў адносна спадчыны яскрава прагледжваецца мэтанакіраванае знішчэнне нацыянальнай ідэнтычнасці, якое пачалося яшчэ тры стагоддзі таму.

“Бо вядома, што прасцей кіраваць тымі, хто не мае гістарычнай памяці, а ў будынках у тым ліку гэтая памяць і ўвасабляецца”, – зазначыла гісторык.

Спадарыня Соркіна згадвае, што яшчэ падчас вайны, якую Маскоўскае княства вяло на беларускай тэрыторыі ў сярэдзіне XVII стагоддзя, была знішчаная значная частка гарадзенскай традыцыйнай забудовы. Наступным крокам стала палітыка Расейскай імперыі, якая праз руйнаванне і перабудову архітэктурных помнікаў імкнулася змяніць мясцовую ідэнтычнасць. Менавіта тады былы езуіцкі ансамбль у цэнтры Горадні стаў турмою, а на культавых будынках пачалі з’яўляцца псеўдарасейскія цыбуліны.

Знішчэнне Горадні працягвалася за савецкім часам і з новай сілаю распачалося каля дзесяці гадоў таму, калі стартавала праграма добраўпарадкавання Горадні. З таго часу Горадня штогод губляе некалькі каштоўных будынкаў.

“Праблема страты спадчыны стаіць для ўсёй Беларусі, але ў Горадні яна падаецца найбольш востраю, найбольш аголенаю – магчыма, таму, што знішчаецца самы каштоўны горад краіны, – кажа Іна Соркіна. – Кіраўнікі Горадні, мясцовыя ўрадоўцы не нарадзіліся тут, яны не гарадзенцы, гэты горад для іх чужы і не выклікае ніякіх сантыментаў, як калі б быў родным. І гэта ўплывае на лёсы нашай спадчыны, бо ім усё роўна збольшага, што тут застанецца пасля іх”.

“Беларускае грамадства недастаткова свядомае, каб бараніць спадчыну”

Раён Новы Свет - чорнымі крыжыкамі пазначаныя будынкі, якім пагражае зносРаён Новы Свет – чорнымі крыжыкамі пазначаныя будынкі, якім пагражае зносНа думку культурнага антраполага і адмыслоўцы ў галіне аховы гістарычна-культурнай спадчыны, выкладчыка ЕГУ Сцяпана Стурэйкі, беларускія праблемы з аховаю спадчыны растуць з таго, што большасць помнікаў застаюцца ва ўласнасці дзяржавы. Таму і вырашэнне лёсу помнікаў – выключна ў руках дзяржавы. А як толькі грамадства спрабуе крытыкаваць дзеянні дзяржавы, гэта адразу выклікае агрэсію, зазначае Сцяпан Стурэйка. Але, на думку адмыслоўцы, крытыкаваць варта, і не трэба складаць рук: “Інакш гэтая сістэма не запрацуе. Мы мусім тут прайсці шлях ваяра”.

У той жа час Сцяпан Стурэйка мяркуе, што ў Беларусі немагчыма перадаць ахову спадчыны ў рукі грамадства, бо “грамадства не маё сёння патрэбнага ўзроўню свядомасці, не ўсведамляе часта каштоўнасці таго ці іншага помніка”.

Дзейнасць жа адзінага ў Беларусі грамадскага Таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры пад кіраўніцтвам Антона Астаповіча спадар Стурэйка лічыць неэфектыўнаю: “Дзейнасць Таварыства не вельмі эфектыўная, бо яго кіраўнік спрабуе гуляць паводле правілаў дзяржавы. Так, маюць эфект тыя ж скаргі, звароты, тое, што спадар Астаповіч робіць прафесійна, але гэтага недастаткова”.

Чакае зносу чарговы помнік драўлянай архітэктуры ХІХ стагоддзя

Дом ХІХ ст. па вуліцы Валковіча 23Дом ХІХ ст. па вуліцы Валковіча 23Тым часам знос драўлянага дамка канца ХІХ стагоддзя па вуліцы Валковіча, 23 – пытанне часу. Абараніць яго гарадзенцы ўжо не змогуць – яшчэ летась Міністэрства культуры адмовіла ва ўнясенні яго ў Дзяржаўны спіс гістарычна-культурнай спадчыны. Працягваецца змяняцца і вынішчацца адзін з самых цікавых і атмасферных раёнаў Горадні – Новы Свет, знакаміты менавіта сваёй драўлянай забудоваю.

Гісторык і краязнаўца Таццяна Касатая лічыць, што драўляную архітэктуру ўвогуле абараніць практычна немагчыма.

“Колькі разоў мы падавалі заяўкі – заўсёды адмовы, драўляныя будынкі проста не ўносяць у спіс, – кажа Таццяна, і сумна дадае: – Кожны раз, як вяртаюся з якой паездкі ў Горадню, аб’язджаю яе на ровары, і гляджу, ці яшчэ які будынак не знік…”

Марына Маўчанава, belsat.eu

Глядзі таксама
Каментары