Касцюшка: навошта беларусы адмаўляюцца ад героя?

Нашчадак шляхецкага роду з беларускіх земляў Тадэвуш Банавентура Касцюшка змагаўся за незалежнасць Рэчы Паспалітай. Дзяржавы з назваю Беларусь тады не было. І гэта дае падставу частцы гісторыкаў адмаўляць беларусам у праве называць Касцюшку сваім героем.

Ці правільна гэта, у белсатаўскім ток-шоу «Intermarium» дыскутуюць гісторыкі з Беларусі, Літвы і Польшчы.

Паўстанне, якое ўзначаліў Тадэвуш Касцюшка, пачалося ў 1794 годзе. Рэч Паспалітая толькі што перажыла другі падзел і знаходзілася пад акупацыяй прускіх і расейскіх войскаў. Кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі быў адсунуты ад улады. Дзяржавай кіравалі прарасейскія эліты.

Эканоміка была ў крытычным стане. Аслабленая бясконцымі ваеннымі дзеяннямі, Рэч Паспалітая страціла свае гандлёвыя шляхі, але пры гэтым была абавязаная ўтрымліваць 40-тысячную акупацыйную армію. На аплату свайго войска, якое складалася з 15 тыс. чалавек, грошай не было. Зачыняліся мануфактуры і банкі. Раслі кошты, а разам з імі – і незадаволенасць насельніцтва.

Да сялянскіх бунтаў і выступаў праваслаўнага насельніцтва, якое змагалася за свае правы, дадалася барацьба магнацкіх груповак унутры краіны. Большасць грамадства разумела, што другі падзел Рэчы Паспалітай – толькі прэлюдыя да поўнай ліквідацыі дзяржавы. Каб яе захаваць, трэба было змяніць палітычны лад, эканамічнае жыццё і сістэму абароны. Пазіцыя караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага – захаваць рэшткі краіны пад расейскім пратэктаратам – не знаходзіла падтрымкі.

Пачалося паўстанне. Яго ўдзельнікі хацелі аднавіць Рэч Паспалітую ў межах 1772 г., вярнуць Канстытуцыю 3 траўня 1791 г. і працягнуць рэформы. Адначасова трэба было супрацьстаяць тром магутным дзяржавам: Расеі, Аўстрыі ды Прусіі. Паўстанне скончылася паразаю. Яго задушэннем з асаблівай жорсткасцю камандаваў вядомы расейскі палкаводзец Аляксандр Сувораў.

Са 150 тыс. чалавек, якія паводле розных ацэнак узялі ўдзел у паўстанні, ад 30 тыс. да 40 тыс. паходзілі з земляў Вялікага княства Літоўскага. Кіраўнік Тадэвуш Касцюшка неаднаразова падкрэсліваў сваё ліцвінскае паходжанне. Паколькі слова «беларускі» тут не гучыць, частка навукоўцаў лічыць, што беларусы не ўправе далучыць гэтую постаць да пантэону сваіх нацыянальных герояў.

«Тут традыцыя закладзена ў першыя гады савецкай улады. Калі з беларусаў рабілі сялянскую нацыю, без шляхты, без нацыянальных герояў, – гаворыць Святлана Куль-Сяльверстава, доктар гістарычных навук, прафесар Беластоцкай палітэхнікі.

Яна звяртае ўвагу, што на кожным этапе развіцця нацыі ёсць героі, якія могуць належаць некалькім народам:

«Я ўвесь час праводжу аналогію: Карл Вялікі – чый ён? Нямецкі, французскі?».

У часы Касцюшкі словам «ліцвін» акрэслівалі не нацыянальную прыналежнасць, а дзяржаўную – да Вялікага княства Літоўскага. Гэтак жа як палякамі называлі сябе ўсе грамадзяне Рэчы Паспалітай.

Чаму ў Беларусі выступаюць супраць Касцюшкі, і каму гэта трэба?

«Таму што Касцюшка – гэта ўвасабленне дзяржаўнай ідэі. Каліноўскі – у меншай ступені. Ён не столькі за дзяржаву, колькі за сацыяльную роўнасць. На мой погляд, ёсць сілы, якія не хочуць, каб у Беларусі былі нацыянальныя героі, якія натхняюць на барацьбу за дзяржаўнасць, – лічыць Святлана Куль-Сяльверстава. – Калі мы возьмем пантэон беларускіх герояў савецкіх часоў, там у нас дзяржаўнікаў не будзе. Там не будзе ні Сапегі, ні Радзівілаў. А вось Еўфрасіння Полацкая – калі ласка! Скарына, Янка Купала. Каліноўскага нават можна – ён за дзяржаву не змагаўся, ён – за роўнасць».

«Тут логіка якая: калі сёння мы выкрэсліваем Касцюшку са сваёй гісторыі, мы выкрэсліваем і дзяржаву, якой ён служыў, – Рэч Паспалітую. То бок некалькі стагоддзяў сваёй гісторыі. Таму без Касцюшкі – ніяк», – згаджаецца з ёй у студыі «Intermarium» Андрэй Кіштымаў, кандыдат гістарычных навук, супрацоўнік Рэспубліканскай лабараторыі гісторыка-культурнай спадчыны.

Яшчэ адзін удзельнік ток-шоу, Валдас Ракуціс доктар гісторыі, прафесар Клайпедскага ўніверсітэту (Літва) звяртае ўвагу, што суседзі не павінны адбіраць герояў адзін у аднаго:

«Такія асобы, як Касцюшка і Адам Міцкевіч нас аб’ядноўваюць. Мы павінны знайсці падставы для супрацы народаў, таму што нас падзяляюць розныя інтарэсы, а патрэбныя такія рэчы, якія аб’ядноўваюць. Гэта людзі-масты».

Ці мела паўстанне шанцы на перамогу? І чаму вядомыя ў Рэчы Паспалітай асобы пайшлі на супрацу з Расеяй? Глядзіце ток-шоу «Intermarium» (відэа вышэй).

Глядзець іншыя выданні ток-шоу «Intermarium»

ІА, belsat.eu

Глядзі таксама

Больш матэрыялаў

Як Сталін дапамог Гітлеру пачаць вайну

Агенты ці змагары за Беларусь? Шукаем праўду пра КПЗБ

Ці выжыла б ВКЛ без палякаў?

Уявім: Каліноўскі перамог. Што гэта дало б беларусам?

Беларуская мова: гісторыя здрады

Чаму ад беларусаў хаваюць праўду пра вайну?

Як казакі загубілі ВКЛ

БНР не атрымалася, бо ў Беларусі не аказалася беларусаў