Жана Лашкевіч: «Пытаюцца: чаму вы не ставіце «Гэры Потэра»?»

Чаго мы шукаем у тэатры? І чаму міжволі заўжды радуемся, калі школа абвяшчае, што вядзе нашых дзяцей у тэатр? Ці тэатр не старэе? А, можа, наадварот, усе заганы чалавецтва даўно сфармуляваныя, тэатр закансерваваўся, стаў элітным мастацтвам для вузкага кола аматараў і адтуль назаўжды сышла моладзь? Чым завабліваюць драматургі ў тэатры дзяцей, канкуруючы ўжо не з мульцікамі, а з камп’ютарнымі гульнямі?

Пра дзяцей у тэатры і пра тэатр у дзіцяці сёння я гутару з драматургам, сцэнарыстам, тэатральным крытыкам Жанаю Лашкевіч. Жана апошнія некалькі гадоў працуе кіраўніком аддзелу развіцця Беларускага рэспубліканскага тэатру юнага гледача. Знаўца гісторыі драматургіі, перакладчыца на беларускую мову заходнееўрапейскіх п’есаў.

– Кажуць, што тэатр прымушае верыць у цуды – прынамсі ў цуд пераўтварэння – і робіць з дарослых дзяцей. А навошта мы водзім у тэатр дзяцей?

– Давайце з пачатку. Дзіцячы тэатр, напэўна, між двума такімі вялікімі вызначэннямі. Адное вызначэнне – дзіцячы тэатр, перапрашаю, гэта «залатое дно». А другое вызначэнне сведчыць, што з’явіўся не так даўно менавіта тэатр, які прызнаны для дзяцей і толькі для дзяцей. Бліжэй да нашай гісторыі: пачынаў пра яго гаворку Леў Талстой, далучаўся да гэтага Станіслаўскі. І «Сінюю птушку» Матэрленка, якую не так даўно прэзентаваў Т’ЮГ, упершыню паставіў менавіта МХАТ як адзін з першых спектакляў, зробленых адмыслова для дзяцей.

– То бок гэта было пытанне асветы.

– Гэта было пытанне асветы, але і пытанне таго, як ставіць для дзяцей. Ужо з сённяшнім досведам я магу сказаць – складана. Звышскладана. Хоць бы таму, што кожныя паўгода ў развіцці дзіцяці – гэта ўжо новае ўспрыманне свету. І вось тое, што мы цяпер бачым, – бэйбі-тэатр, тэатр для немаўлятаў…

– А дзе ж мы яго бачым?

– Бачым. У нас ён ёсць. Ім займаецца Злата Глотава, ім займаецца Ганна Шапашнікава. Мы яго бачым – але не ў дзяржаўным тэатры…Мы прызвычаеныя ўкладаць у дзяцей. Нашая кабета пад гэта зробленая. Я сама такая. І, натуральна, – адшкадаваць самае лепшае, у тым ліку, на відовішча тэатральнае, на любы спектакль, які каштуе нятанна, – гэта перадусім. Мне ўвогуле падабаецца, як сказаў адзін наш цудоўны адраджэнец – ён калісьці яшчэ напрыканцы 90-ых сказаў так: у вас зараз будзе выбар, можа быць, не вельмі маральны выбар: купіць сабе найноўшую мадэль тэлевізара або паехаць некуды на адпачынак, або – заплаціць дзіцяці за дадатковыя заняткі англійскаю мовай ці іншымі дысцыплінамі. І я заклікаю, сказаў ён: укладайце ў дзяцей.

– Чаму? Мы – страчанае пакаленне з увагі на эканамічную сітуацыю ці гэта філасофія такая – жыць на крок наперад?

– Проста я люблю дзяцей. Мне здаецца, што, чым больш мы ў іх укладаем, – тым больш самі атрымліваем. Дзеці і жывёліны – гэта тое найлепшае, дзеля чаго варта жыць.Я зараз ахарактарызую спектаклі Тэатру Юнага гледача – яны ў нас для гледачоў ад 5-ці да 95-і гадоў. А ў дзіцяці – кожныя паўгода змяняецца якасць успрыняцця свету.

– Дык як Вы бачыце драматургію для дзяцей будучыні?

– Перадусім мусяць быць добрыя пісьменнікі. Людзі, якія валодаюць словам. Я не падзяляю цяпер на тых, хто піша па-руску і па-беларуску.Ёсць цудоўныя беларускія аўтары – напрыклад, Тацяна Сівец, Алена Масла.

– Жана, за ўсім гэтым Вашым пазітывам я адчуваю нейкае «але»…

– Ёсць «але». Вельмі цяжка, вельмі марудна нешта актуальнае і патрэбнае ў дзяржаўным тэатры «ўзаконіць».

– Ну паслухайце. Вось Вы кажаце, што стае добрых п’есаў. І прыходзіце Вы з такою добраю п’есай у тэатр да рэжысёра, а ён кажа – «не»? Чаму «не»?

– Давайце пачнем з таго, што нашыя дзяржаўныя тэатры цудоўна, адметна, файна і выключна ўмеюць толькі адное: аднаўляць сваю мадэль. Самога сябе. Усё тое, што з’яўляецца ў тэатры самага лепшага і патрэбнага публіцы, з’яўляецца не дзякуючы, а насуперак. І цяпер я цудоўна разумею, чаму Валеры Раеўскі казаў калісьці: я ненавіджу гэты тэатр. Гэты непаваротлівы, марудны, вялізарны…А Стэфанія Міхайлаўна Станюта, калі бачыла мае слёзы за кулісамі, прыціскала мяне да сцяны і казала: Дзяўчынка мая, у тэатры нічога хутка не робіцца…Але – цяпер мы з вамі перажываем тыя часы, калі ў тэатры ўсё мусіць рабіцца хутка. Таму так квітнеюць у нас – малайцы! – прыватныя тэатры.

– Што стрымлівае дзяржаўныя тэатры?

– Вялікая бяда: у нас недасфармаваны тэатральны рынак. Няма той канкурэнцыі, якая мусіць быць. Калі б яна была – то і дзяржаўныя тэатры вельмі хутка круціліся б, каб адпавядаць запатрабаванням аўдыторыі, якія на сёння ёсць, і вельмі высокія. Пытаюцца: чаму вы не ставіце «Гэры Потэра»?

– А чаму вы не ставіце «Гэры Потэра»?

– Тэатр лялек – дзіцячым стаў не слушна, ён мусіць, як спрадвеку, працаваць для дарослых – і ў Беларусі гэта вяртаецца! Гэта першы тэатр Беларусі на сёння. Лепшага, цікавейшага і прагрэсіўнейшага тэатру няма ў нас. За лялькамі – найбліжэйшая і не такая найбліжэйшая будучыня. Ёсць час, калі стылі ды жанры тэатру разыходзяцца, дзеляцца, множацца. Але ёсць – калі пераплятаюцца разам, і сёння менавіта лялечны тэатр збірае ўсе віды, жанры, нават оперу – гэта бліскуча прадэманстраваў Ляляўскі. І на падставе гэтага можа развівацца нешта новае, сваё. Ляляўскі, Жугжда, Казакоў – гэта ўсё асобныя тэатры…

Далей у праграме:

Пётра Васючэнка заўважыў у «Зорах», што большасць казак не мае хэпі-энду. Якія канстанты дзіцячай драматургіі выпрацавала для сябе Жана Лашкевіч?Чаго чакае моладзь, калі ўжо прыходзіць у тэатр, а чаго – настаўнікі? І ці можна гэта спалучыць?

Фрагменты гутаркі праграмы «Зоры не спяць». Размаўляла Вольга Гардзейчык.

Глядзі таксама

Больш матэрыялаў

Фатограф Алена Адамчык пра натуру беларускае кабеты

Яўген Карняг пра рэпутацыю дзяржаўных тэатраў

Алесь Смалянчук пра ментальнасць і псіхатып беларуса

Дзмітрый Строцаў: у 90-я я зайздросціў беларускамоўным калегам…

Сцэнограф Алена Ігруша: Як з «Камволі» зрабіць Hugo Boss?

Псіхатып беларуса: які ён?

Праект жыцця: «Госьціца» падтрымлівала прэстыж Беларусі

Размова з выкананаўцам ролі Кастуся Каліноўскага ў фільме «Белсату»