Былі расстраляныя 3 рэктары БДУ, 10 рэдактараў газеты «Звязда». Як знішчалі Беларусь

Пасля правядзення выбараў дзейны рэжым ужывае надзвычайны ў сваіх маштабах фізічны гвалт, арышты, масавыя звальненні і далейшае закручванне гаек. Такое развіццё падзеяў выклікае натуральныя асацыяцыі з тым, што адбывалася ў БССР у канцы 1920-х – 1930-я гг.

Станаўленне таталітарызму суправаджалася ламаннем традыцыйнага ладу жыцця і сацыяльнага ўкладу грамадства. Важным элементам усіх гэтых пераўтварэнняў сталі масавыя рэпрэсіі.

«Было расстраляна сем народных камісараў асветы, фактычна ўсе, хто ўзначальвалі гэтае ведамства ў 1920–30-я гг. Узгадаем, што больш за 100 аспірантаў Акадэміі навук было пасаджана і расстраляна, было расстраляна 10 рэдактараў газеты «Звязда». Толькі ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 г. было расстраляна тры рэктары БДУ», – распавядае доктар гістарычных навук Аляксандр Гужалоўскі.

Змены закранулі ўсе сферы тагачаснага жыцця, у тым ліку культуру і навуку. У жорны сталінскіх рэпрэсіяў трапілі шматлікія пісьменнік, літаратары, рэжысёры, мастакі і навукоўцы.

«Для мяне па сённяшні дзень загадка: чаму знішчылі краязнаўцаў? У Беларусі на працягу 1920-х гг. склалася цэлая армія краязнаўцаў, больш за 10 тыс. чалавек – і гэта толькі афіцыйна зарэгістраваных, якія аб’ядноўваліся ў больш як 300 мясцовых краязнаўчых арганізацыяў. А вось гэта якраз была праява нізавой ініцыятывы. І фактычна гэтыя краязнаўцы пайшлі пад нож сталінскіх рэпрэсіяў аднымі з першых», – дадае прафесар Аляксандр Гужалоўскі.

Тыя, хто засталіся на волі, былі вымушаныя прыстасоўвацца да новых рэаліяў. Каб захаваць сваё жыццё і жыцці сваіх родных, яны адракаліся ад сваіх поглядаў і прынцыпаў. Даносы сталі неад’емнай часткай штодзённага жыцця.

«Справа ў тым, што ў сталінскім грамадстве не працавала нармальная сістэма камунікацыі з уладай, яна была аднабаковая. Адваротнай сувязі не было, але людзі імкнуліся нейкім чынам выказаць свае меркаванні, уражанні, таму адваротная сувязь у сталінскім грамадстве выбудавалася ў выглядзе гэтых соцень тысячаў і мільёнаў ананімных ці калектыўных лістоў, якія людзі пісалі кіраўнікам усіх узроўняў. Ведаеце, гэта былі не даносы, ужывалася такое слова «сігнал».

Сталін і Беларусь: таямніцы архіваў

Атмасфера падазронасці, ідэалагічнага ціску, маральнага прымусу панавала ў савецкім грамадстве. З тымі ці іншымі зменамі, часовымі паслабленнямі і нават «адлігамі» такая сістэма захавалася фактычна да канца 1980-х гг. А шмат якія яе элементы рэанімаваў палітычны рэжым у сённяшняй Беларусі.

Госці праграмы «Intermarium»:

Аляксандр Гужалоўскі (Менск, Беларусь) – доктар гістарычных навук. Аўтар даследаванняў «Чырвоны аловак: нарысы па гісторыі цэнзуры ў БССР», «Сексуальная рэвалюцыя ў Савецкай Беларусі. 1917–1929 гг.»;

Андрэй Масквін (Варшава, Польшча) – тэатразнаўца, працаўнік Кафедры міжкультурных даследаванняў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэту. Аўтар манаграфіі «Беларускі тэатр 1920–1930. Адраджэнне і знішчэнне», укладальнік трохтомнай анталогіі «Новая беларуская драматургія».

Глядзець іншыя выданні ток-шоу «Intermarium»

Праграма «INTERMARIUM» таксама даступная на YouTube-канале «Белсат Гісторыя».

Калаж з фота: Tallandier/Rue des Archives, Denis Dziuba/Belsat

НІ, Belsat.eu

Больш матэрыялаў

Неймаверныя беларусы падтрымалі паўстанне 1830 года. Як гэта было?

Ці быў Наваградак сталіцай ВКЛ?

Як беларусы аб’ядналі Усход і Захад

Як масоны за Беларусь змагаліся

Якія злачынствы хаваюць беларускія лясы?

Праз сто гадоў беларусы зноў змагаюцца за сваю дзяржаву

Ці мы гэтак жа пераможам Лукашэнку, як палякі перамаглі камуністаў?

Як Расея магла знікнуць з мапы свету і прычым тут беларусы