Сцэнограф Алена Ігруша: Як з «Камволі» зрабіць Hugo Boss?

«Пан Тадэвуш», «Офіс», «Настасся Слуцкая». Велічны, нашумелы спектакль на Купалаўскай сцэне, мінімалістычны і нефарматны пераможца фестываляў ды гістарычны фільм вытворчасці «Беларусьфільму».

Што лучыць гэтыя творы?

Чацвёрты аўтар. Чацвёрты – у чарзе пасля драматурга, рэжысёра, актораў. І толькі потым – яна. У зорнай студыі – сцэнограф і мастачка, лаўрэатка Нацыянальнай тэатральнай прэміі Алена Ігруша.– Сапраўды, чарговасць менавіта такая? Я думала, адносіны будуюцца больш непасрэдна: мастак – тэма…

– Я лічу гэта прафесійным. Мастак, які хоча быць першы, павінен сядзець удома, пісаць карціны – і быць першым. А тэатр – гэта калектыўны прадукт, у ім заўжды ёсць галоўнае: драматургія, якой падпарадкоўваюцца ўсе астатнія, і мы ўсе робім агульнае.

– Але як гэта працуе як механізм? Над мастаком ёсць рэжысёр, які гаворыць: «Я б хацеў вось так…» – нешта задае, акрэслівае эпоху, стыль?

– Лепш за ўсё, калі ён абазначае тэму, якая яго хвалюе. Бо сюжэт можа быць ад тэмы далёка, і эпоха можа не мець асаблівага значэння. Галоўнае – тое, пра што чалавек хоча сказаць. А твае дэкарацыі, тваё афармленне – гэта часцей за ўсё метафара. Я спрабую візуальнымі сродкамі перадаць тое, што хвалюе рэжысёра.

– А калі ты не знайшла гэтай метафары? Калі ён яе не задаў? Што адбываецца? Ёсць гэта, кашмар чыстага аркуша? І ці хапае часу, ці, як у студэнтаў, прарыў здараецца ў апошнюю ноч?

– Вядома. Кашмар ёсць заўжды, а з натхненнем – па-рознаму. Якраз у «Офісу» вельмі цікавая гісторыя. Рэжысёр Каця Аверкава даведалася, што Інстытут Гётэ дае грант на інсцэнізацыю сучаснай нямецкай пʼесы, і яны распаўсюджваюць такія таўсценныя зборнікі… А Каця даведалася пра гэта позна, прыйшла да мяне ў майстэрню з гэтым аграменным зборнікам і кажа: «Слухай, Ігруша, трэба пʼесу выбраць». Я кажу: «Вось з гэтага?!.» А яна: «Трэба да паслязаўтра…»– Ого.– Часцей за ўсё ідэя спектаклю (калі казаць пра драматургію, не рэжысёра) ляжыць у яго назве. Мы прагарталі ўсе назвы з гэтага зборніку і пабачылі гэтую: «Вечар для людзей з парушанаю паставаю». Потым пагарталі на ўсялякі выпадак яшчэ дзесятак-другі назваў, і я кажу: «А цяпер давай глядзець твары драматургаў на фотаздымках». І мы пачалі ім у вочы ўглядацца. І вось гэтая цёценька гэтак пранікнёна на нас паглядзела…І Пінігін, у прынцыпе, дастаткова капрызны што да выбару рэпертуару рэжысёр, на наступны ж дзень, як прачытаў, закрычаў: «Дзе немцы? Вядзіце іх у тэатр!..»Нам далі сцэну, гэта была малая сцэна, а сам тэатр тады быў на рэканструкцыі, і было невядома, ці мы ў к/з «Менск» гэта будзем граць, ці яшчэ дзе. Складана было вельмі, бо пляцоўкі мы не ведалі, і доўга даволі думалі над сцэнаграфіяй, потым быццам бы да нечага дамовіліся, і я ўжо нешта там зрабіла нават… А за тры дні да запуску я званю і кажу: «Слухай, сяброўка, усё будзе па-іншаму…» Яна: «Як?!? У нас мастацкая рада праз два дні, ты што!..»

– Што здарылася?

– Вось тое і здарылася, пра што вы пытаеце…

–А шчыра: рыхтуючы, скажам, «Офіс», ці зазіраеце ў іншыя сцэнаграфічныя версіі гэтага спектаклю?

– Стараюся гэтага не рабіць. Рэч у тым, што таленавітае рашэнне можа вельмі моцна на цябе паўплываць.

– Ну а ў другі бок? Паўтарыцца не баіцеся? Скажам, задумалі вы ў «Офісе» фокус з люстрамі – а ён, аказваецца, два гады ўжо ў нямецкім спектаклі ёсць…

– Бывала… Разгортваеш часопіс – а там твая сукенка. І тады адна толькі надзея: глянуць, ці мая ідэя была ўсё ж першая. Гляну – о, была! Гэты аўтар пазней.

– Аказваецца, важна і даты на сукенках прапісваць… А вяртаючыся да вашых эскізаў. Бачу, што ў некаторых ужо прапісаныя не толькі фактуры тканіны, але нават характар персанажу. Нічога? Рэжысёры не нервуюцца, што заходзіш на іхную тэрыторыю?

– Насамрэч гэта спосаб, каб знайсці вобраз. Характар. Якраз у «Офісе» было даволі складана гэта зрабіць, бо яны ўсе шэрыя, усе практычна з адной тканіны, камвольнага камбінату, і няпроста ў адной фактуры знайсці рознасць характараў.

– Але гэта – задача рэжысёра, па-мойму…

– Я апранаю. Я візуалізую вобраз. І мне значна прасцей, калі я пранікаю ў ягоную пластыку. То бок я задала гэтую сцервачку, і мне ўжо лягчэй яе апрануць. Я не памылюся ўжо. Задаючы, напрыклад, «мяшэчак», цямцю, я ўжо разумею, што пакатыя плечы трэба падкрэсліць чымсьці мяккім, нейкім трыкатажам, а кабеціне, наадварот, даць жорсткую лінію, дзе ўсё прыбрана лішняе, але адначасова – плаўнасць, сексуальны такі вобраз. Дарэчы, у гэтай пʼесе аўтар даў вельмі цікавыя характарыстыкі персанажам – праз пароды сабакаў. Толькі яны складаныя ўсе, я цяпер не прыгадаю…

– Няхай гэта будзе тэст для нашых гледачоў.(…)– Ці не памылюся я, сказаўшы, што сцэнограф – самая тэхнічная прафесія з творчых? Я бачыла вас у працы – ходзіце па сцэне, як Напалеон, раздаючы каманды, што куды падняць, што падкруціць… Параметрамі вам даводзіцца някепска валодаць.

– Бадай. Калі шчыра, то прафесіі “мастак строяў” не існуе. Ёсць прафесія “мастак-пастаноўшчык”. І жыццё прымусіла мяне ведаць, што такое дрыль, што такое жорсткасць, дыяметр трубы, зварка. Я ўсё гэта ўмею. І, у прынцыпе, не праектую чагосьці, чаго сама не ведаю, як зрабіць. Я, напрыклад, не кірую машынаю, бо не ведаю, як яна працуе. Але, замаўляючы дэкарацыі ці строі, я таму і даю вельмі дакладныя інструкцыі, бо ведаю з тэхналогіі іх выканання ўсё. Вядома, гэта досвед. Калісьці, напачатку, я проста сыходзіла дахаты, расціраючы соплі ды думаючы: ну як жа ж так, чаму гэтага нельга зрабіць? А потым… У пэўны момант (гэтак і цяпер бывае) я ўпала ў адчай, і гэты адчай даў мне сілу разумець, што або гэтага не будзе зусім, або будзе толькі так….

Далей у праграме:

«Кавалёў націснуў на маю кнопку, сказаўшы раптам…»Таямніца Паўла Харланчука: як на камвольным апрануцца ад «Hugo Boss»?Мацвей і мастацкая рада.Тры хвіліны спектаклю «Не мой» – і адзін хвост.Як марыць быць названай у студыі Алена Ігруша?Фрагменты праграмы «Зоры не спяць». Гутарыла Вольга Гардзейчык.

Падпісвайся на telegram Белсату

Больш матэрыялаў

Фатограф Алена Адамчык пра натуру беларускае кабеты

Яўген Карняг пра рэпутацыю дзяржаўных тэатраў

Алесь Смалянчук пра ментальнасць і псіхатып беларуса

Жана Лашкевіч: «Пытаюцца: чаму вы не ставіце «Гэры Потэра»?»

Дзмітрый Строцаў: у 90-я я зайздросціў беларускамоўным калегам…

Псіхатып беларуса: які ён?

Праект жыцця: «Госьціца» падтрымлівала прэстыж Беларусі

Размова з выкананаўцам ролі Кастуся Каліноўскага ў фільме «Белсату»