Што было ў чарнавіку «Мужыцкай праўды», які не дайшоў да друку?

За некалькі месяцаў да пачатку антырасейскага паўстання 1863 года расейскія ўлады выявілі ў Беларусі новы нелегальны друкаваны орган пад назвай «Мужыцкая праўда». Трывогу імперскай адміністрацыі выклікаў не столькі антыцарскі і антырасейскі змест, як г.зв. «мужыцкая» мова газеты.

Небяспеку агітацыі па-беларуску сярод беларускіх сялянаў хутка ацанілі ў Пецярбургу. Ужо ў канцы лета 1862 года ў Горадню да губернатара прыйшоў загад – неадкладна выявіць і ліквідаваць.

Якім чынам у Расейскай імперыі, дзе беларусы не прызнаюцца народам, а іх мова забароненая, раптам раптам з’явілася газета па-беларуску? Ужо за адно гэта яе выдаўцам пагражала па меншай меры катарга ад расейскіх акупантаў.

«Мужыцкая праўда» выходзіла нерэгулярна і нядоўга – каля года. За гэты час надрукавалі ўсяго сем нумароў. І да сёння вядуцца спрэчкі: што гэта было – газета, пракламацыя, улётка? Хто аўтар ці іх было некалькі? Да чаго насамрэч заклікала выданне? Яе беларуская мова – прызнанне існавання народа ці тактычны ход хітрых палякаў, каб прывабіць сялянскі люд да паўстання?

Аказалася, што не ўсе архіўныя матэрыялы, датычныя «Мужыцкай праўды», выяўленыя і апрацаваныя. Яшчэ магчымыя адкрыцці, нават сенсацыйныя. Не вывучаны да канца чарнавік шостага нумара, знойдзены ў далёкім ужо 1989 годзе. І ў ім – зусім іншыя тэксты, чым тыя, што дайшлі да чытача ў апублікаваным варыянце.

Пра ўсё гэта ў чарговым выданні «Загадак беларускай гісторыі» доктар гістарычных навук Алесь Смалянчук (відэа ў пачатку артыкула).

Праграма «Загадкі беларускай гісторыі» выходзіць на «Белсаце» кожны панядзелак а 18:45. Глядзіце праз спадарожнік «Астра 4A» (ранейшая назва «Sirius 4»), онлайн і ў архіве на нашай старонцы.

belsat.eu

Глядзі таксама

Больш матэрыялаў

Гарошкаў пад Рэчыцай. Адсюль пайшлі славяне

Хто прыдумаў бел-чырвона-белы сцяг?

Магілёў у Расеі: акупацыя ці ўз’яднанне?

Опса: гісторыя мястэчка на Браслаўшчыне, якое кароль Панятоўскі падарыў італьянцу

«Не тапчыце дзяржаву!» Подзвіг Тадэвуша Рэйтана з-пад Ляхавічаў

Як забівалі Менск: трагедыя Верхняга гораду

Як Магілёў паўстаў супраць Масквы

Шаркаўшчына Льва Сапегі ды цыркуляр пра беларускую мову