Расея сама верне Крым Украіне

Чый Крым? Адказам на такое пытанне ў Расеі можа стаць крымінальная справа за сепаратызм. Ва Украіне дакладна скажуць, што Крым – украінскі, часова акупаваны. А значная частка беларусаў адкажа: давайце не будзем, гэта нас асабліва не датычыцца. Будзем, бо ўсё ж датычыцца.

Статус Крыму – сапраўды глабальнае пытанне, бо ў Кіеве адбыўся ўстаноўчы саміт Крымскай платформы. Самае маштабнае міжнароднае мерапрыемства, арганізаванае Украінаю, сабрала прадстаўнікоў 47-ці дзяржаваў і міжнародных арганізацыяў. Мэта саміту – вяртанне Крымскага паўвострава.

«Я прыехаў выказаць непарушную пазіцыю Еўразвязу. Мы не прызнаем і не прызнаем незаконнай анексіі Крыму і Севастопалю Расеяй. Мы працягнем праводзіць палітыку непрызнання і будзем цвёрда супрацьстаяць любым парушэнням міжнароднага права», – заявіў на Крымскай платформе Шарль Мішэль, старшыня Рады Еўразвязу.

З прэзідэнтаў і прэм’ер-міністраў найбольш моцна прамаўлялі тыя, чые краіны перажылі ваеннае далучэнне да Савецкага Саюзу дый цяпер адчуваюць расейскую пагрозу.

«Шчыры дзякуй спадару прэзідэнту за запрашэнне і магчымасць сустрэцца з вамі… Мы ў Польшчы добра ведаем, што адчувае чалавек, які губляе сваю маёмасць, сваю годнасць, якога спрабуюць пазбавіць уласнай нацыянальнай ідэнтычнасці, якому кажуць: гэта больш не твая краіна», – прэзідэнт Польшчы Анджэй Дуда пачаў прамову на ўкраінскай мове.

Крымская платформа мусіла вярнуць пытанне паўвострава на парадак дня міжнароднай палітыкі.

«На працягу 7 гадоў незаконнай анексіі Крыму Расея праводзіла сістэматычную кампанію парушэння правоў чалавека, усё больш мілітарызавала паўвостраў і прызывала жыхароў Крыму на вайсковую службу супраць іхнай волі», – падкрэсліла Ўэндзі Мортан, міністр еўрапейскага суседства Вялікай Брытаніі.

Таксама Крымская платформа абʼяднала міжнародных і ўкраінскіх палітычных экспертаў. У тым ліку і такіх, як былы вязень ФСБ Ільмі Умераў.

«Міжнароднае падтрыманне Украіны было дастатковае і раней. Цяпер проста зʼявілася яшчэ адна пляцоўка», – ацэньвае Крымскую платформу віцэ-старшыня Меджлісу крымскататарскага народу.

Кіраўніцтва Расеі адмовілася ад запрашэння на саміт і ўжо назвала яго «антырасейскай імпрэзай» і «шабашам русафобаў».

«Адбудзецца чарговы шабаш – «Крымская платформа», дзе Захад будзе працягваць пеставаць неанацысцкія, расісцкія настроі сучаснай украінскай улады», – заявіў міністр замежных справаў РФ Сяргей Лаўроў.

Але вернемся на 7 гадоў назад. У лютым 2014-га на крымскіх дарогах зʼявіліся расейскія БТР-ы і вайскоўцы – без апазнавальных знакаў. Пад Крымскім парламентам прайшлі акцыі мясцовых і прыбылых сепаратыстаў, розных казакоў і камуністаў – за аддзяленне ад Украіны, якая нібыта стала фашысцкаю дзяржаваю. Сепаратыстаў разагналі крымскія татары, тады ўначы расейскі спецназ з кулямётамі захапіў парламент – гэта расейскае відэа. Цэлямі спецаперацыі сталі ўкраінскія вайсковыя часткі, аэрапорты, вузлы сувязі.

«Асноўная каманда, якую мы чулі з Кіева, быўшы ў Крыме, – трымайцеся. Дакладных указанняў, рэгламентацыі дзеянняў украінскіх вайскоўцаў, рыхтавання адпаведнага прававога поля – а менавіта ўвядзення надзвычайнага ці ваеннага становішча на тэрыторыі Крыму – тады кіраўніцтва Украіны не рэалізавала», – распавядае «Белсату» удзельнік тых падзеяў палкоўнік Уладзіслаў Селязнёў, былы начальнік прэс-службы Генштабу ЗСУ (2014–2017).

Была і страляніна, і забітыя, і зніклыя ўкраінцы. А кіраўніцтва вайсковых частак трапіла пад правакацыі ды пагрозы.

«Апроч таго, акупанты тады актыўна ўздзеялі на сваякоў вайскоўцаў», – нагадвае Селязнёў.

Гэтае відэа знялі ды апублікавалі расейскія спецназаўцы. Потым удзельнікі аперацыі атрымалі медалі «За вяртанне Крыму» – з датаю 20-га лютага, калі прэзідэнтам Украіны яшчэ быў Віктар Януковіч.

«Расейскія вайскоўцы накіроўваюць у бок Крыму ўсё больш зброі, у тым ліку ракетныя сістэмы «Град». Украінская армія пакуль можа адказаць толькі старой савецкай тэхнікай», – распавядаў з Херсонскай вобласці 10 сакавіка 2014 Аркадзь Несцярэнка, журналіст «Белсату».

Потым Масква афіцыйна далучыла Крым да Расейскай Федэрацыі – увесь свет гэтага не прызнаў. І пачалася зачыстка.

«Расея выцясняе з Крыму нелаяльнае насельніцтва шляхам палітычнага пераследу, прысваення грамадзянства расейскага, экспрапрыяцыі маёмасці і гэтак далей. І прывозіць, прыцягвае ў Крым насельніцтва з Расеі», – распавядае Марыя Томак, сустваральніца медыйнай сеткі «Крымская платформа».

Па розных ацэнках, з дапамогай федэральных праграмаў Масква прывезла і прыцягнула ў Крым 0,5-1,5 млн сваіх грамадзянаў. А адных крымскіх татараў ажно 30 тысячаў мусілі ўцякаць ад палітычных рэпрэсіяў.

Як Эрфан Кудусаў, уладальнік рэстаранчыку ў Кіеве, сын крымскага татарына, дэпартаванага ў сталінскія часы. Сябры Эрфана асуджаныя на тэрміны ад 8 да 19 гадоў расейскай турмы.

«ФСБ, МУС, МНС і гэтак далей… Расея людзей катуе, саджае, забівае ў Крыме, рэальна, фізічна», – перакананы Эрфан Кудусаў.

І татараў, і ўкраінцаў – хто хоць на словах выступае супраць акупацыі паўвострава, расейскія ўлады судзяць за тэрарызм ці шыюць справы аб экстрэмізме. Сёння ў расейскіх турмах 116 крымскіх палітвязняў.

«Напрыклад, крымскія татары, большасць з іх, амаль усе – абвінавачаныя ў тэрарызме. Іх судзяць у Растове-на-Доне, там ёсць адмысловы вайсковы суд, які гэтыя справы разглядае», – распавядае Марыя Томак.

А Крым з курорту ператвараецца ў вайскова-марскую базу. Было 20 тысячаў расейскіх вайскоўцаў – стала 52 тысячы. Туды перакідваюць ракетныя комплексы, а крымскую зямлю адводзяць пад палігоны і аэрадромы.

«Не дарма ў народзе бытуе назва «непатапляльны авіяносец» – і размова пра Крымскі паўвостраў», – кажа Уладзіслаў Селязнёў.

Украіна адказвае санкцыямі ды адлучэннем Паўночна-Крымскага каналу ад вады з Дняпра – бо мае такое права.

«Акупацыйная ўлада проста не ведае, што трэба рабіць з вадой. У іх вады то няма, то ўсё залівае, але не затрымліваецца, і ўся сыходзіць у мора», – тлумачыць Ільмі Умераў.

«РФ як агрэсар і акупант мусіць несці ўсю адказнасць паводле Жэнеўскай канвенцыі – забяспечваць часова акупаваныя тэрыторыі ўсім. Мы некалькі разоў казалі, што ў Крыме фармуецца 1 мільярд кубаметраў вады. Для жыллёва-камунальнай гаспадаркі з гэтага мільярда неабходна 250 мільёнаў кубоў. Усё астатняе

выкарыстоўваецца для ўзмацнення і мілітарызацыі РФ у Крыме», – распавядае ягоны аднафамілец Рустэм Умераў, народны дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны.

За акупацыю Крыму дэмакратычныя дзяржавы адразу ўвялі санкцыі супраць Расеі.

«Усе рэцэсіі, усе кепскія гады для расейскай эканомікі негатыўна сказваліся і для эканомікі беларускай. Але пры гэтым Беларусь спрабавала скарыстаць розныя шэрыя схемы, каб кампенсаваць гэтыя страты», – тлумачыць дырэктар інстытуту «Палітычная Сфера» Андрэй Казакевіч.

Расея ў адказ увяла забарону на ўвоз харчоў з Еўразвязу, ЗША і Канады. Рэжым Лукашэнкі наладзіў пастаўкі санкцыйнай прадукцыі праз Беларусь, а грошы, паводле журналісцкіх расследаванняў, ішлі ў структуры, блізкія да Віктара Шэймана, кіраўніка справамі Лукашэнкі. Адначасова быў наладжаны кантрабандны гандаль між Беларуссю і Крымам, ДНР і ЛНР у абыход Украіны. Аднак сам Лукашэнка пакуль не прызнаў Крым расейскім, каб не трапіць пад новыя санкцыі Захаду.

«Калі апошні алігарх у Расеі прызнае Крым і пачне пастаўляць туды прадукцыю, за мной справа не заржавее», – заявіў Лукашэнка 9 жніўня.

У Кіеве на гэтую заяву адказалі нотай пратэсту. А ў Маскве – не.

«Паводле нашага заканадаўства Рэспубліка Крым, натуральна, тэрыторыя Расейскай Федэрацыі, і ўваходзіць у Саюзную дзяржаву разам з нашымі беларускімі сябрамі», – заявіў Сяргей Лаўроў.

Напад Расеі на Украіну змяніў стаўленне да Масквы нават сярод самых прарасейскіх кіраўнікоў постсавецкіх дзяржаваў, тлумачыць палітолаг Андрэй Казакевіч: «Пры ўсіх партнёрскіх стасунках трэба разумець, што Расея ў сённяшнім стане, з той канцэпцыяй знешняй палітыцы – гэта пагроза бяспецы».

Нават Уладзімір Зяленскі, які перад выбарамі крытыкаваў Пятра Парашэнку за мілітарызм, цяпер кажа пра неабходнасць моцнай абароны і абавязковае вяртанне Крыму.

«Гэта максімальна эфектыўнае, цалкам забяспечанае сучасным узбраеннем украінскае войска, каб у агрэсара не ўзнікала чарговы раз спакуса атакаваць нашую краіну. І з іншага боку – гэта калектыўны ціск краінаў Захаду, нашых заходніх партнёраў эканамічнымі санкцыямі на дзяржаву-агрэсара», – тлумачыць план Уладзіслаў Селязнёў.

«Хто б што ні казаў, амерыканскія і еўрапейскія санкцыі – дастаткова сурʼёзны інструмент ціску… Расейская Федэрацыя не нейкая супердзяржава, і прыйдзе час, калі яны самі звернуцца да Украіны, каб развязаць гэты канфлікт», – перакананы нардэп Рустэм Умераў.

Таму ў Кіеве 47 краінаў свету і арганізацыяў дамовіліся, як дзейнічаць далей.

«У супольнай заяве падкрэсліваецца непрызнанне незаконнай анексіі Крыму Расеяй, утрымліваюцца абавязкі разглядзець увядзенне дадатковых палітычных і дыпламатычных санкцыяў супраць Расеі ў выпадку далейшай агрэсіі ды абʼяднаць намаганні ўсіх краінаў-удзельніц, каб забяспечыць стабільнасць у Чарнаморскім рэгіёне. Упершыню на міжнародным узроўні Расея была прызнаная дзяржавай-акупантам», – заявіў пасля падпісання дэкларацыі Уладзімір Зяленскі.

Як тлумачыць Андрэй Казакевіч, менавіта міжнародная рэакцыя на анексію Крыму стрымлівае жаданне Расеі паўтарыць спецаперацыю і захапіць яшчэ штосьці ў суседзяў.

Спадарства, памятайма, што Беларусь – частка Еўропы, таму ўсе падзеі на нашым кантыненце так ці іначай адбіваюцца на ўзроўні нашага жыцця, на правах і свабодах беларусаў. Нашай хата – не з краю.

Калаж з фота: Alexei Druzhinin / TASS / Forum; Stefanie Loos / ddp images / Forum
Падпісвайся на telegram Белсату

Больш матэрыялаў

Як Кітай вяжа крэдытамі

Зіма блізка. Чым будзем грэцца?

Як зрабіць бомбу на Астравецкай АЭС?

Папулізм, або як не выбраць дыктатара сабе на галаву

Беларусы пад ударам тэрарыстаў

Палітзэкі як глабальная зʼява

Калі беларусаў адправяць на вайну з Талібанам?

Ад вучэнняў у Беларусі да глабальнай ядравай вайны