«На нашых вачах нараджаецца новая цывілізацыя». Інтэрв’ю Валера Цурыкава пра штучны інтэлект, свабоду і імідж Беларусі


Валер Цурыкаў. Фота Ірына Арахоўская / Belsat.eu

Бізнесовец, вучоны, адмысловец у сферы штучнага інтэлекту Валер Цурыкаў даў вялікае інтэрв’ю belsat.eu, дзе распавёў, навошта ён вярнуўся з ЗША ў Беларусь і чаму яго новая распрацоўка «True Machina» мусіць змяніць свет.

Валер Цурыкаў нарадзіўся ў 1952 годзе. Кандыдат тэхнічных навук. У 1987 годзе распрацаваў софт для складаных інжынерна-вынаходніцкіх заданняў пад назваю «Изобретающая машина» («Машына для вынаходстваў»). У 1991 годзе з’ехаў у Бостан, дзе заснаваў паспяховую кампанію Invention Machine Corp., кліентамі якой сталі «Boeing», «Sony», «Samsung», NASA ды інш. У пачатку 2000-х пакінуў кампанію, а тры гады таму вярнуўся ў Менск, каб тут працаваць над «True Machina» – сістэмай штучнага інтэлекту новага ўзроўню.

– Вы пражылі ў ЗША больш за 20 гадоў, а потым вырашылі з’ехаць і ствараць«True Machina» менавіта ў Беларусі. Рашэнне звонку выглядае трохі дзіўна. Чым яно абумоўлена?

– Гістарычна так склалася, што мой першы праект – «Изобретающая машина» – наша каманда стварыла ў Менску. За 20 гадоў, пакуль гэты праект быў самастойны, тут выраслі і былі навучаны некалькі сотняў чалавек. Калі запускаеш новы праект, патрэбныя людзі, высокаінтэлектуальны чалавечы рэсурс. І, як гэта не дзіўна, Менск – найлепшы горад у свеце для гэтага. Людзі, якія навучаны ствараць штучны інтэлект, канцэнтруюцца ў Менску. Гэта галоўная прычына.

– Імаверна, і каштуе гэты чалавечы рэсурс таннее…

– Не, цяпер ужо істотнай розніцы няма. Так, у Крэмніевай даліне гэта даражэй, але, напрыклад, у якім-небудзь штаце Каларада такія спецыялісты будуць каштаваць прыкладна як у Менску.

– Кажуць, што на момант, калі ў 1991 годзе вы з’ехалі ў Бостан, ваша каманда заваявала амаль 95% рынка ў рэспубліках СССР. Навошта вы з’ехалі ў той момант? Усё ж Саюз разбураўся, з’яўляліся новыя магчымасці, а вы былі фактычна манапалістам у распрацоўках у сферы штучнага інтэлекту…

– Я ехаў туды, дзе ёсць спажывец. А ў былым СССР эканоміка знікала і нікому пошук новых ідэяў быў не патрэбен. Маючы нафтадолары, прасцей купляць гатовыя тэхналогіі. То бок тут рынак знікаў. А ў нас было 45 чалавек, мае вучні, я адчуваў таксама і за іх адказнасць. Таму выдаткавалі ўвесь прыбытак на тое, каб хапіла на квіток і першыя тыдні жыцця ў ЗША. Трэба сказаць, што ў Штатах тады была рэцэсія і там было вельмі цяжка. Мы з жонкаю каву ў кавярні раз у тыдзень маглі сябе дазволіць купіць. Але ў ЗША ёсць вельмі важная асаблівасць – там не засумуеш. Вельмі дынамічнае жыццё. Потым я часта прыязджаў у Беларусь, а апошнія тры гады жыву тут пастаянна.

Валер Цурыкаў. Фота Ірына Арахоўская / Belsat.eu

– Што вас больш за ўсё здзівіла пасля вяртання ў Беларусь?

– IT-сфера вельмі вырасла. Натуральна, ёсць і пазітыў, і негатыў. Пазітыў у тым, што з’явіліся прафесіяналы высокага ўзроўню па ўсіх напрамках. Негатыў у тым, што праца ідзе на прынцыпах аўтсорсынга і гэта кепска ўплывае на творчы патэнцыял кадраў.

«Калі будзе створаны інтэлект вышэй за нашы, то ў іх з’явіцца свой свет»

– Як з’явілася ідэя «True Machina» і ў чым яе сутнасць?

– У 2013 годзе я стварыў кампанію «Predizo», яна рэзідэнт Парка высокіх тэхналогіяў. Фактычна «Predizo» стаў інтэлектуальным інкубатарам, дзе адна галоўная тэма – камп’ютар, які сінтэзуе новае ў розных сферах. Потым з’явілася ідэя «True Machina» і гэта ўжо быў новы ўзровень. Калі мы зробім гэтую сістэму, яна цалкам зменіць спосаб, якім інжынеры і вучоныя вынаходзяць і ўкараняюць новую тэхніку. Цяпер, калі вы хочаце стварыць нешта новае і лепшае, вы вывучаеце адпаведную галіну, глядзіце на новыя патэнты, эксперыментуеце, размаўляеце з калегамі. Карацей, шукаеце новыя ідэі паўсюль. Пасля з’яўлення поўнай базы ведаў у сістэме «True Machina» гэта будзе выглядаць наступным чынам. Вы заходзіце ў сістэму, уводзіце запыт – што ёсць новага, напрыклад, у пашырэнні паласы частот партатыўных дыктафонаў. І сістэма вам выдасць абсалютна новыя ідэі, якія яна сама і стварыла. З таго, што яна прапаноўвае, вы выбіраеце штосьці, што вам падабаецца. Так з’явіцца новы праект. Камп’ютар пачынае станавіцца творчым партнёрам творчага інтэлекту. Чалавек можа ўдакладніць, ускладніць, дапрацаваць – але канцэпцыю на падставе самых новых навуковых ведаў ужо стварыў камп’ютар.

– Якіх інвестыцыяў патрабуе падобная распрацоўка?

– Прыкладна $600 тысяч трэба на пасеўны капітал, на які мы створым першую версію сістэмы. Астатняе мы пакінем на краўдфандынг. Карыстальнікаў «Изобретающей машины» («Машына для вынаходстваў») у свеце вельмі шмат і ў іх ёсць грошы. Яны будуць купляць акцыі гэтай фірмы – і гэтак мы плануем атрымаць яшчэ мільёнаў 20, каб стварыць сістэму. Нам жа патрэбна вельмі вялікая база ведаў, вялікія даследаванні патрэбныя. Але гэта адносна не дарагі праект. Стартап у маркетынгу можа атрымаць інвестыцыі ў $200 млн. толькі каб больш матрацаў прадаць.

– Колькі чалавек працуе над праектам?

– Шэсць чалавек поўны працоўны дзень. Гэтага дастаткова, каб асноўныя моманты зрабіць.

– Калі «True Machina» будзе гатова?

– Думаю, у канцы першага кварталу мы атрымаем частку інвестыцыяў і ў сярэдзіне 2020-га аб’явім, што «True Machina» існуе. Але гэта працэс.

Валер Цурыкаў. Фота Ірына Арахоўская / Belsat.eu

– Як штучны інтэлект можа паўплываць на жыццё чалавецтва?

– Штучны інтэлект цяпер справа модная, ён актыўна выкарыстоўваецца ў маркетынгу. Але выкарыстоўваецца толькі для таго, каб вы, ужо маючы чатыры матраца, купілі сябе пяты. А вось творчы штучны інтэлект – гэта зусім іншае. Ён стварае новае. Гэта будзе і ў літаратуры, і ў сцэнарыях, і ў музыцы. Творчая сістэма – гэта вялізарны рывок. Тое, што мы аднойчы тварылі, цяпер будзе тварыць штучны інтэлект. Людзі там будуць прысутнічаць, але ўсё менш, менш і менш. Што будзе далей? Я думаю, што далей будзе новая цывілізацыя, яна нараджаецца на нашых вачах. Ведаеце тэст Элана Т’юрынга? Штучны інтэлект створаны тады, калі, размаўляючы адначасова з камп’ютарам і чалавекам, вы не можаце зразумець, дзе чалавек, а дзе камп’ютар. Але я прапаную тэст антыт’юрынга: штучны інтэлект мусіць ствараць такі прадукт, які чалавек можа і не разумець. Вось да гэтага ўсё ідзе.

– А ці патрэбныя будуць наагул людзі гэтаму штучнаму інтэлекту?

– Я не дарма кажу пра новую цывілізацыю. У цывілізацыі існуюць розныя пласты і групы, якія дзейнічаюць на розных узроўнях. У кожнай групы свой свет і яны амаль не перасякаюцца. Яны патрэбныя адна адной, але маюць мала зносінаў паміж сабою. Калі будзе створаны інтэлект вышэй за нашы, то ў іх з’явіцца свой свет.

«У Штатах часам казалі: Беларусь – гэта дзе, у Паўднёвай Азіі?»

– На ваш погляд, наколькі камфортныя ўмовы для стварэння і рэалізацыі стартапаў у Беларусі?

– Ведаеце, у 2010 годзе, калі ў Беларусі пачалі праводзіць стартап-уік-энды, гэта было вельмі цікава! Гэта было такое шоў з незразумелым фіналам. Ніводны стартап у IT-сферы не перамагаў. Перамагалі цагляныя заводы. За іх галасавалі інвестары і кансультанты. Калі я казаў, што патрэбныя інтэлектуальныя высокатэхналагічныя сістэмы – усё з усмешкай гэта ўспрымалі. А потым пайшоў айцішны бум. Асяроддзе саспела. Цяпер запусціць айцішны стартап у Менску ці ў Стакгольму – розніцы ніякай няма. Толькі ў нас уласных інвестараў менш.

– А вы сутыкаліся з тым, што замежныя інвестары баяцца інвеставаць у праект, які распрацоўваецца ў Беларусі? Маўляў, вы нам падабаецеся, але калі б вы працавалі не ў «апошняй дыктатуры Еўропы»…

– Што тычацца іміджу, што гэта мы тут думаем, што імідж Беларусі ў свеце вельмі кепскі. Насамрэч існуе іншая праблема – нас не ведаюць. У Штатах часам казалі: Беларусь – гэта дзе, у Паўднёвай Азіі? Яны не ведаюць. Імідж проста адсутнічае. А вось у інжынерна-вынаходніцкім асяроддзі імідж Беларусі вельмі высокі. Узяць тую ж «Motorola» – там усе распрацоўшчыкі карыстаюцца софтам, што быў створаны ў Менску.

– IT-сфера ў Беларусі дэманструе выдатныя вынікі, толькі за год гэтая галіна эканомікі вырасла на 40%. Але што будзе далей? Што трэба зрабіць, каб Беларусь сапраўды стала IT-супердзяржаваю?

– Пытанне стратэгічнае. Нам нельга спыняцца. Цяпер шмат скаргаў на адукацыю. Колькасць камп’ютараў расце хутка, а колькасць мазгоў – павольна. Попыт на таленты будзе толькі ўзмацняцца. Таму нам трэба інвеставаць у людзей. Калі проста памарыць, ідэальна было б, калі БДУ або БДУІР абвясціў: са Стэнфарду прыязджае прафесар і чытае курс лекцыяў. У нас няма гэтага абмену інтэлектуаламі, гэта нам вельмі патрэбна. Калі з’яўляецца новая плынь, то лідараў гэтай плыні трэба запрашаць да нас чытаць лекцыі. Адукацыя мусіць быць больш дынамічнай.

Валер Цурыкаў. Фота Ірына Арахоўская / Belsat.eu

– Галоўная прэтэнзія, якая гучыць з боку бізнесу на адрас беларускіх уладаў – гэта адсутнасць незалежных судоў і выбарчае ўжыванне або неўжыванне закону. Наколькі гэтая праблема адчуваецца, на ваш погляд?

– Ну, гэта ёсць, натуральна. Хацелася б, каб гэтай праблемы не было. Хацелася, каб бізнес быў больш абаронены. Каб сістэма была ідэальная – падзел уладаў, суды і г.д. Але трэба разумець, што мы дагэтуль знаходзімся ў пераходным перыядзе ад абсалютна рабскай сістэмы, якая была ў савецкія часы. Усё ж мы цяпер можам купіць квіток у Вільню і ўляцець куды заўгодна…

– Існуе вечная спрэчка пра тое, наколькі развіццё эканомікі залежыць ад узроўню дэмакратычных свабодаў у дзяржаве. Адныя спасылаюцца на досвед дэмакратычных краінаў Захаду. Іншыя ў сваю чаргу спасылаюцца на Кітай або Сінгапур. А якая вам мадэль бліжэй?

– Мусіць быць свабода людзей, ідэяў і фінансаў. Я за гэта. Возьмем Фінляндыю. У часы Расейскай імперыі гэта была абсалютна бедная правінцыя. Цяпер у фінаў узровень адукацыі самы высокі ў свеце. Прыязджаеш і проста здзіўляешся: шыкоўная архітэктура, высокі ўзровень жыцця, развіццё hi-tech. Яны дасягнулі гэта за кошт таго, што ў свой час абралі тыпова заходнюю мадэль развіцця. Але Сінгапур дэманструе іншы прыклад. Атрымліваецца, што асвечаны аўтарытарны рэжым можа таксама дасягаць добрых мэтаў. Аднак асабіста я хацеў бы, каб было больш свабоды.

Размаўляў Ігар Ільяш, belsat.eu

 

Глядзі таксама
Каментары