Ці сапраўды існавала «тэрарыстычная група» Аўтуховіча? Аналізуем гучную справу

Belsat.eu распавядае, у чым вінавацяць Мікалая Аўтуховіча, каго КДБ лічыць ягонымі паплечнікамі і ці сапраўды ў гэтай справе ёсць украінскі след.

Пра затрыманне Мікалая Аўтуховіча і шэрагу звязаных з ім людзей стала вядома летась 8 снежня. Улады адразу абвесціла Аўтуховіча арганізатарам «тэрарыстычнай групы».

Мікалай Аўтуховіч. Скрыншот з відэа ОНТ

«Рыхтавалі тэракты па ўсёй краіне, і ўжо пачалі ажыццяўляць. На тым і пагарэлі», – заявіў Аляксандр Лукашэнка.

«Масавых ахвяраў удалося пазбегнуць толькі дзякуючы спыненню іх актыўнасці на пачатковым этапе», – сцвярджаў старшыня КДБ Іван Церцель падчас Усебеларускага народнага сходу.

Тэму тэрарызму ўлады адразу сталі актыўна выкарыстоўваць у прапагандзе: маўляў, «справа Аўтуховіча» сведчыць пра тое, што апаненты Лукашэнкі гатовыя пайсці на любыя злачынствы, «не шкадуючы ні жанчын, ні дзяцей». «Пасеяць страх і нянавісць – гэта і ёсць зброя пратэсту», – адзначалася ў фільме ОНТ «Тратыл пратэсту».

Але ці існавала «тэрарыстычная арганізацыя» насамрэч?

Хто такі Аўтуховіч

Мікалай Аўтуховіч нарадзіўся ў Ваўкавыску ў 1963 годзе. Удзельнічаў у вайне ў Афганістане, мае баявыя ўзнагароды. У пачатку 2000-х стаў паспяховым бізнесоўцам. Праз канфлікт з мясцовымі ўладамі трапіў пад палітычна матываваны пераслед і ўлетку 2006 года яго асудзілі на 3,5 гады зняволення з канфіскацыяй маёмасці нібыта за ўхіленні ад выплаты падаткаў. Бізнес Аўтуховіча быў знішчаны.

Аўтуховіч, Асіпенка і Казлоў падчас суду. Фота – «Наша Ніва»

Неўзабаве пасля вызвалення Аўтуховіча зноў арыштавалі – супраць яго сфабрыкавалі абвінавачванне ў падрыхтоўцы замаху на намесніка міністра па падатках і зборах, старшыню Гарадзенскага аблвыканкаму, а таксама падпале дому начальніка ваўкавыскай міліцыі.

Галадаванне ў турме: як выжыць і перамагчы? Тлумачыць Мікалай Аўтуховіч

Справа была багатай на самыя фантастычныя фармулёўкі і дэталі. Нібыта Аўтуховіч склаў расстрэльны спіс чыноўнікаў, завёз у Беларусі праз мяжу цэлы арсенал зброі, ды арганізаваў «партызанскі атрад». Пракурор прасіў для Аўтуховіча 20 гадоў зняволення, але суд зняў абвінавачванні ў тэрарызме. У выніку былы бізнесовец атрымаў 5 гадоў і 2 месяцы турмы нібыта за захоўванне пяці патронаў для паляўнічай стрэльбы. Яго ізноў прызналі палітвязнем.

Мікалай Аўтуховіч пасля вызвалення з турмы, 2014 год. Фота з архіву

Пасля вызвалення з турмы Аўтуховіч распачаў актыўную грамадска-палітычную дзейнасць. Аднак у канцы 2018 года Аўтуховіч фактычна сышоў у падполле: змяніў месца жыхарства, не з’яўляўся ў публічнай прасторы, не карыстаўся мабільнай сувяззю. Ён сцвярджаў, што ўсё гэта неабходныя захады бяспекі, бо спецслужбы хочуць сфабрыкаваць супраць яго новую крымінальную справу.

«У аператыўнай справе я меў псеўданім Чэ Гевара». Інтэрв’ю Мікалая Аўтуховіча з падполля

Застаючыся ў падполлі ў траўні-чэрвені 2019 года Аўтуховіч пачаў публікаваць адкрытыя звароты, якія шмат каму падаваліся дзіўнымі. Напрыклад, экс-палітвязень паставіў Лукашэнку ўльтыматум: сысці ў адстаўку цягам 30 дзён або ён «запусціць механізм аднаўлення справядлівасці».

«Я прымаю цяжкае, але ўзважанае рашэнне ўзяць на сябе адказнасць за будучыя падзеі, планаваннем і падрыхтоўкай якіх я займаўся доўгія гады ў няволі і апошнія гады пасля вызвалення», – пісаў ён.

Што гэта за дзеянні па «аднаўленню справядлівасці» Аўтуховіч не патлумачыў. Аднак пасля заканчэння 30-дзённага тэрміна нічога не адбылося. Імя экс-палітвязеня надоўга знікне з інфармацыйнай прасторы і вернецца туды толькі ў снежні 2020 года.

Падпалы, у якіх убачылі падрывы

«Групу Аўтуховіча» вінавацяць у трох нападах. Першыя два адбыліся 2 кастрычніка 2020 года. Спачатку на поўначы Ваўкавыску быў падпалены аўтамабіль інспектара мясцовага РАУС, а потым – ягоны недабудаваны дом у мікрараёне Паўднёвы. Паводле дзяржаўных СМІ, гэтыя падпалы здзейсніў асабіста Мікалай Аўтуховіч разам з 46-гадовым менчуком Паўлам Савай.

У фільме «Траціл пратэсту» гэтыя падпалы чамусьці называюць падрывамі – нібыта пажары ўспыхнулі ў выніку выбуху самаробнага выбуховага прыставання. Аднак гэтаму супярэчаць афіцыйныя звесткі пра гэтыя інцыдэнты: у кастрычніку ў прэс-рэлізах МУС і МНС гаворка ішла менавіта пра падпалы, а не падрыў. Больш за тое, у іншы прапагандысцкім сюжэце БТ былі прадэманстраваныя фрагменты паказанняў Паўла Савы, дзе ён адназначна сцвярджае: і аўтамабіль, і дом міліцыянта Аўтуховіч проста абліў бензінам.

Павел Сава. Скрыншот з відэа ОНТ

Трэцяя акцыя, якую прыпісваюць групе Аўтуховіча, – гэта падрыў аўтамабіля амапаўца Алега Седача. Інцыдэнт адбыўся ў ноч на 20 лістапада ў Горадні. Тут следчыя ад самага пачатку казалі пра выбух, хоць і слабы: у прэс-рэлізе СК гаворка ішла пра «хлапок», які прывёў толькі да «пашкоджання пярэдняй часткі» аўтамабіля. Таксама лёгкія пашкоджанні атрымалі яшчэ тры аўтамабілі, што стаялі на паркоўцы.

Вынік атакі на машыну амапаўца. Звяртае на сябе ўвагу, што лабавое шкло ў машыне засталося цэлым. Скрыншот з відэа «Беларусь 1»

«Выбух адбыўся на паркоўцы, размешчанай паблізу жылога дома і дзіцячага садку. Што стварала рэальную пагрозу гібелі ні ў чым невінаватых людзей», – заявіў у эфіры БТ начальнік следчага ўпраўлення КДБ Канстанцін Бычак.

Згадванне дзіцячага садка ў гэтай заяве выглядае маніпулятыўна, бо «хлапок» адбыўся ў 01:30 – у такі час дзеці па вуліцах не гуляюць. Робячы акцэнт на небяспечнасці такіх дзеянняў, спецслужбы імкнуліся абгрунтаваць сваё рашэнне абвінаваціць «групу Аўтуховіча» менавіта ў тэрарызме.

Канстанцін Бычак. Скрыншот ОНТ

Прычым рашэнне гэтае было прынята не адразу. Спачатку за пашкоджанне машыны амапаўца Алега Седача Следчы камітэт распачаў крымінальную справу паводле ч.2 арт. 218 («Наўмысныя знішчэнне альбо пашкоджанне маёмасці»). Аднак у той жа дзень генеральны пракурор Андрэй Швед асабіста даў загад перакваліфікаваць абвінавачванне на ч. 1 арт. 289 («акт тэрарызму») і перадаў справу КДБ.

Генпракурор Андрэй Швед. Фота: Vladimir Nikolsky / Reuters / Forum

У выніку трох нападаў, у якіх вінавацяць «групу Аўтуховіча», не пацярпеў ніводны чалавек. Сам характар такіх акцыяў дае падставы меркаваць, што іх арганізатары адмыслова хацелі пазбегнуць ахвяраў: падпал і падрыў машынаў адбываўся ноччу на бязлюдных паркоўках, а ў спаленым доме ваўкавыскага міліцыянта ў прынцыпе нікога быць не магло – дом толькі будаваўся і там ніхто не жыў. Нягледзячы на гэта, у фінале прапагандысцкага фільма «Тратыл пратэсту» сцвярджаецца, што ў далейшым «група Аўтуховіча» нібыта магла ўзарваць пасажырскі аўтобус. Аднак такую выснову прапагандысты абсалютна ніяк не аргументуюць.

Данбас, Майдан і зброя

«Нядаўна мы затрымалі групу Аўтуховіча. Мярзотнікі апошнія. Цяпер мы іх усе каналы ўскрылі. Яны везлі тонамі зброю праз Украіну. І калі б хлопцы нашы (я ўсіх загадаў да дзяржаўных узнагарод неадкладна прадставіць) іх не накрылі, ох нам бы Новы год быў», – заявіў у снежні Лукашэнка.

Нават калі параўноўваць гэтую заяву з версіяй дзяржаўных прапагандыстаў становіцца відавочна: Лукашэнка яўна перабольшвае, пра тоны зброі гаворкі няма. У фільме ОНТ сцвярджалася, што ў хаце Аўтуховіча і ў лясным тайніку знайшлі пісталеты (баявыя, газавыя, сігнальныя), аўтамат, 8 гранат РГД-5, каля 1600 грамаў траціла і 1500 патронаў. Увесь гэты арсенал Аўтуховіч нібыта прывёз з Украіны. Паводле спецслужбаў, ён нелегальна перайшоў праз мяжу на ўкраінскі бок 1 лістапада і знаходзіўся ў Кіеве мінімум да 12 лістапада.

Улады сцвярджаюць, што гэтыя гранаты знайшлі ў Аўтуховіча. Скрыншот з відэа ОНТ

У фільме ОНТ называюць адразу некалькі асобаў з украінскага боку, з якімі Аўтуховіч кантактаваў. У тым ліку згадваецца абанент на іракскім нумары з нікам «Ivaplast Kiev», за якім нібыта хаваўся былы камандзір добраавотніцкага батальёну «Данбас» і экс-дэпутат Вярхоўнай Рады Сямён Сяменчанку. Паводле ОНТ, менавіта Сяменчанка арганізаваў калідор для нелегальнага пераходу украінскай мяжы для Аўтуховіча. Прычым у фільме ніяк не тлумачыцца, навошта гэта ўкраінскаму палітыку. Сам Сяменчанка зняпраўдзіў гэтыя абвінавачванні і заявіў, што Аўтуховіча наагул раней не ведаў.

Зміцер Палойка, беларускі добраахвотнік. Фота з Фэйсбуку

«Звязным» паміж Аўтуховічам тэлеканал ОНТ «прызначыў» беларускага добраахвотніка Змітра Палойку. У 2014 годзе ён ваяваў у складзе батальона «Данбас», а потым пайшоў на службу ва Ўзброенныя сілы Украіны і атрымаў украінскае грамадзянства. Менавіта гэты чалавек, паводле ОНТ, мусіў дапамагаць Аўтуховічу з набыццём зброі ва Украіне.

Палойка не адмаўляе факта свайго знаёмства з Аўтуховічам, але ў размове з belsat.eu заявіў, што фрагменты яго перапіскі, паказаныя па тэлебачанню, вырваны з кантэксту. Больш дэталёва каментаваць сітуацыю добраахвотнік не захацеў.

Таксама ў фільме ОНТ сцвярджаецца, што ў Кіеве Аўтуховіч сустракаўся з Аленай Васільевай – заснавальніцай грамадскай арганізацыі «Беларускі Майдан». У інтэрв’ю belsat.eu Васільева назвала Аўтуховіча сваім сябрам і пацвердзіла, што ён сапраўды наведваў Украіну ў пачатку лістапада 2020 года.

Надпіс «Я люблю Кіеў». Ілюстратыўны здымак Pixaby

«Як ён прыязджаў і з’язджаў – я не ведаю. Ён сапраўды тут быў. Але што тут кепскага?» – задае рытарычнае пытанне Алена.

Васільева не выключае, што Аўтуховіч таксама ездзіў на падкантрольную Украіне частку Данбасу: «Я ведаю, што ён хацеў з’ездзіць на Данбас, пазнаёміцца з беларусамі, якія там ваююць. Але я не магу сказаць дакладна, ці сапраўды ён там быў».

Аўтары «Тратыла пратэсту» намякаюць, што як раз на Данбасе Аўтуховіч нібыта і набыў зброю, аднак ніякіх доказаў гэтаму яны не прыводзяць. З фрагментаў тэлефонных перамоваў Аўтуховіча, што былі апублікаваныя спецслужбамі, вынікае: ён спрабаваў набыць у кіеўскай краме «Военторг ДиСи» патроны для дробнакалібернага спартовага пісталета Марголіна. Пра гранаты, тратыл, аўтамат і пісталеты там гаворкі не ішло.

Паводле ОНТ, такая размова адбылася паміж Аўтуховічам і прадаўцом крамы «Военторг ДиСи». Скрыншот ОНТ

Алена Васільева ўсе абвінавачванні супраць Аўтуховіча лічыць цалкам сфабрыкаванымі. Паводле яе, спецслужбы разглядалі Аўтуховіча як асобу, з якой зручна зрабіць «страшылку» для грамадства.

«Мікалай займаў выразную нацыянальную пазіцыю. Ён збіраўся выйсці з падполля і агучваць нейкія свае думкі, заявы наконт тых падзеяў, што адбываюцца вакол. Мы збіраліся ладзіць адмысловы стрым, дзе б ён абвесціў пра свой выхад з падполля. Літаральна напярэдадні стрыму ён быў затрыманы», – кажа Васільева.

Васільева кажа, што гэта было адно з апошніх паведамленняў ад Аўтуховіча перад арыштам. Ён рыхтаваўся да таго, каб выйсці з падполля і распачаць публічную дзейнасць. Скрыншот прадастаўлены Аленай Васільевай

Нямірны пратэст у эпоху рэпрэсіяў

«Сілавікоў, якія будуць кінутыя на маё затрыманне, папярэджваю, што гатовы абараняць сябе любымі даступнымі мне спосабамі», – пісаў Аўтуховіч у адкрытым лісце да сілавікоў у чэрвені 2019 года.

Кіраўнік КДБ Іван Церцель. Крыніца: kgk.gov.by

Арышт Аўтуховіча ў снежні 2020 года Церцель падчас выступу на «Горадня Азоце» апісваў так:

«Хаваўся ён у гаражы ў Берасцейскай вобласці, у свайго даўнішняга знаёмага, пісталет трымаў пад падушкай у пастаяннай гатоўнасці. Мы яго затрымлівалі з групай «Альфа» пры выхадзе ў краму – затрымалі, было дастаткова небяспечна. Але я вам скажу так: больш мы на такія рэчы глядзець не будзем. Як кажа кіраўнік адной з краін недалёка, «будзем мачыць у сарціры». Жыцці супрацоўнікаў ставіць пад удар больш не будзем – будзем проста знішчаць. Іншага выйсця не будзе».

Мяркуючы па тых кадрах, што дэманстравалі дзяржаўныя СМІ, Аўтуховіч адмаўляецца супрацоўнічаць са следствам. Напрыклад, падчас следчых дзеянняў на месцы так званага тайніка са зброяй Аўтуховіч у адказ на зварот працаўнікоў КДБ кажа: «Я проста прысутнічаю. Я не буду адказваць на пытанні». Імаверна, ён вырашыў паўтарыць тактыку, якую выкарыстоўваў падчас мінулай «тэрарыстычнай справы» – ў 2009-2010 гадах ён таксама адмаўляўся даваць паказанні.

Аўтуховіч неўзабаве пасля затрымання. Скрыншот з відэа ОНТ

«Тэрор як метад ціску на грамадства», – застаўкай з такімі словамі «Беларусь 1» праілюстравала сюжэт пра затрыманне Аўтуховіча. У якасці пацверджання радыкалізму Аўтуховіча БТ выкарыстоўвала ягоныя словы, сказаныя неўзабаве пасля затрымання. На запісы схаванай камеры бачна, што былы палітвязень моцна збіты, а рукі ў яго сцягнуты сцяжкамі.

«Мірныя пратэсты нічога не вырашаюць. Таму на гэтай глебе нараджаюцца ідэі радыкалізму. Таму што іншага ніхто не разумее», – кажа ён.

Праваабаронцы: рэпрэсіі 2020 года з’яўляюцца самымі масавымі ў найноўшай гісторыі Беларусі

Дэманструючы кадры, дзе Аўтуховіч кажа пра «ідэі радыкалізма», БТ забылася распавесці пра агульны кантэкст: гэтыя думкі агучваюцца на фоне самых масавых у найноўшай гісторыі Беларусі рэпрэсіяў. Як адзначаецца ў справаздачы Праваабарончага цэнтру «Вясна» па выніках 2020 года, тысячы пратэстоўцаў па ўсёй Беларусі сталі ахвярамі мэтанакіраваных катаванняў, больш за 33 тысячы чалавек былі затрыманыя ў адміністратыўным парадку, больш за 900 чалавек трапілі пад крымінальны пераслед (цяпер самі сілавікі агучылі іншую лічбу – больш за 2300 крымінальных справаў, звязаных з пратэстамі). Паводле дакладу «Вясны», мінімум чатыры чалавекі ў выніку дзеянняў сілавікоў загінулі. Пры гэтым ні за катаванні, ні за забойствы ніхто не быў прыцягнуты да адказнасці.

«Зрабіць лагер – і калючы дрот па перыметры». «ByPol» апублікаваў запіс голасу, падобнага да Карпянкова

Беларускі добраахвотнік Зміцер Палойка ў размове з belsat.eu падкрэсліў: Аўтуховіч сапраўды не верыў у эфектыўнасць мірных пратэстаў, аднак гэта зусім не значыць, што ён рыхтаваў крывавыя тэракты.

«Я ведаю, што Аўтуховіч не верыў у тое, што з дапамогай пляскання ў ладкі можна дамагчыся пераменаў. Так, ён сапраўды глядзеў з нянавісцю на тыя забойствы і катаванні, якія здзяйснялі сілавікі. Але ж любы чалавек глядзіць на забойствы і катаванні з нянавісцю, гэта натуральна. Аўтуховіч заўсёды хацеў змяніць краіну, дамагчыся свабоды. Але ён хацеў дамагчыся гэтага без чалавечых ахвяраў. Заявы прапагандыстаў пра тое, што Аўтуховіч нібыта планаваў падарваць аўтобус з людзьмі – гэта поўнае трызненне, танная маніпуляцыя, з мэтай запалохаць грамадства», – заявіў ён.

Ці была ў Аўтуховіча «група»?

Мікалай Аўтуховіч пасля вызвалення з турмы, 2014 год. Фота з архіву

Спецслужбы ўсяляк падкрэсліваюць, што Аўтуховіч – гэта не мяцежнік-адзіночка, а кіраўнік цэлай тэрарыстычнай групоўкі. ДзяржСМІ выкарыстоўваюць тэрмін «банда Аўтуховіча», а Іван Церцель распавядаў пра стварэнне «тэрарыстычных ячэек» па ўсёй тэрыторыі Беларусі. А ў лютым КДБ унес у афіцыйны спіс тэрарыстаў 12 чалавек, якія чэкісты лічаць паплечнікамі Аўтуховіча. Сярод іх ёсць двое інвалідаў 2-й групы: Галіна Дзербыш і Уладзімір Гундар (у былога «аўганца» Гундара ампутаваная нага). Усім гэтым людзям выстаўлена абвінавачванне паводле арт. 289 Крымінальнага кодэксу – «акт тэрарызму».

Што зрабілі гэтыя 12 чалавек? Дзяржаўныя СМІ тлумачаць віну некаторых з іх:

  • Вольга Маёрава адміністравала сацсеткі Аўтуховіча;
  • Галіна Дзербыш «сачыла за аб’ектам» – імаверна, маецца на ўвазе амапавец Алег Седач;
  • Віктар Снегур праводзіў Аўтуховіча праз беларуска-украінскую мяжу.

Найбольш парадаксальна выглядае тое, што КДБ абвесціў тэрарыстамі сям’ю Рэзановічаў (у спіс уключаны Дзмітрый, Сяргей, Павел і Любоў Разановічы). Любоў Разановіч – былая прадпрымальніца, яе муж Сяргей – настаяцель храма святога Архангела Міхаіла ў Жабінкаўскім раёне. У доме гэтай сям’і Аўтуховіч жыў некаторы час. Аднак нават у фільме «Тратыл пратэсту» адзначаецца, што «не ўсе з іх ведалі і здагадваліся, што адбываецца», бо Аўтуховіч іх «выкарыстоўваў уцёмную».

Любоў Разановіч і Мікалай Аўтуховіч падчас следчых дзеянняў. Скрыншот з відэа ОНТ

«Мікалаіч, вы ўгробілі ўсю нашу сям’ю! Я думала, што вы прыехалі да нас у госці!» – абуралася Любоў Разановіч падчас вочнай стаўкі, фрагменты якой паказалі па БТ. Аднак цяпер гэтая жанчына ў Беларусі ўключаная ў спіс тэрарыстаў нароўні з баевікамі «Аль-Каіды», «Ісламскай дзяржавы» і «Талібану».

Праз недахоп інфармацыі праваабарончая супольнасць Беларусь пакуль не сфармулявала агульную пазіцыю адносна «справы Аўтуховіча».

«Мы нічога не ведаем пра гэтую справу і сутнасць выстаўленых абвінавачванняў нам невядомыя. Будзем сачыць далей і пасля рабіць высновы», – падкрэсліў у інтэрв’ю belsat.eu намеснік старшыні ПЦ «Вясна» Валянцін Стэфановіч.

З апазіцыянераў у тэрарысты: 17 прозвішчаў у адпаведным спісе КДБ

Ігар Ільяш belsat.eu

Hавiны