Якою бывае куцця: беларускія традыцыі і прысмакі ў калядную ноч

У калядную ноч беларусы – і праваслаўныя, і каталікі – ідуць на богаслужэнне, аднак перад тым у кожнай хаце адбываецца традыцыйная вячэра. Вакол стала стаіць уся сям’я, чытаюць Евангелле пра нараджэнне Ісуса, моляцца і частуюцца. Галоўная страва гэтай вячэры – куцця, якая і дала назву ўсёй падзеі.

Стол, хлеў, радзільня і алтар

Хрысціянская вера ў шырокім сэнсе пабудаваная вакол агульнага прыёму ежы, пачынаючы з Апошняй вячэры. Звычайна калядным вечарам гатавалі да 12 страваў – іх лік сімвалізуе апосталаў. А звычайны стол у кожнай хаце пераўтвараецца ў пэўнае падабенства і алтара, і радзільні.

Куцця. Малюнак: Дэ Лёс / Белсат

За сталом пакідаюць на адно месца болей за колькасць прысутных – нечаканаму госцю, якому можа спатрэбіцца прытулак, як некалі Язэпу і Марыі ў тую ноч.

На стол кладуць сена ці салому, засцілаюць белым абрусам на знак таго, што Ісус прыйшоў на свет у хляве. Адначасова абрус сімвалізуе чысціню алтара, на якім Ісус у царкве ці касцёле штодзень падае вернікам хлеб і віно, пераўтвораныя ў ягоныя цела і кроў.

Святочная вячэра з абмежаваннямі

Гэтая вячэра ў ноч Божага нараджэння фактычна застаецца поснаю: на стале няма мяса ці алкаголю, няма гучных вясёлых размоваў ці песняў. Усё гэта можа быць на наступны дзень, а цяпер людзі ядуць і адначасова духоўна рыхтуюцца, каб у хуткім часе ісці ў святыню.

Гатуюць разнастайныя бліны, стравы з рыбы – салёнай, вэнджанай, марынаванай, ядуць грыбы, посныя супы, салодкія посныя прысмакі, пʼюць кісель і кампоты.

Але галоўная і абавязковая страва на стале – посная, або галодная куцця.

Самаробны адвэнтавы каляндар. Фота: Andrea Schaufler

Сянца пахучага прынеслі:

Куцці гаршчок ужо ў калена

Стаяў на лаве, чакаў сена,

I вось цяпер гаршчок з куццёю,

Як цар даўнейшаю парою,

Ў пачэсны кут, на свой прастол,

Стаўляўся з гонарам за стол

На гэта сена пад багамі,

Ўладар над хлебам і блінамі,

Бо ён у гэты дзень – персона!

Гэтак апісваў святкаванне Калядаў у паэме «Новая зямля» Якуб Колас.

Куцця – гэта каша з пшанічных ці ячных крупаў, цяпер яе таксама часта робяць з рысу. У залежнасці ад рэгіёну і сямейных традыцыяў дадаюць цукар, разынкі, сыр, мёд, арэхі, цукаты. Гэтую страву ад беларусаў пазычылі суседзі на поўначы і захадзе.

Калядоўшчыкі грукаюцца ў хату: «Паны, гаспадары, дазвольце пакалядаваць». 6 студзеня 2017 года. Фота – Ларыса Шчыракова

Вось самы просты рэцэпт традыцыйнай куцці (4–5 порцыяў):

2 шклянкі ячных крупаў

5 шклянак вады

масла на смак

соль

Перабраць крупы, прамыць, адкінуць на друшляк, даць сцячы. Заліць вадой у вялікай місе і пакінуць на ноч. Зліць ваду. Укінуць у рондаль з падсоленым кіпнем і гатаваць, пакуль крупы не набрыняюць. Зліць лішнюю ваду. Запячы ў духоўцы пры 160 ˚С каля 40 хвілінаў.

Аднак гэта святочны і радасны пост, таму куццю часта робяць салодкай. У прыватнасці і на сялянскі стол, і на шляхецкі куццю падавалі з маслам ці макавым малаком.

Макавае малако (6–8 порцыяў):

400 грамаў маку

½ шклянкі мёду (цукру)

Насыпаць мак у місу, заліць кіпенем, перамяшаць і пакінуць на 15 хвілінаў. Зліць ваду і зноў заліць кіпенем, перамяшаць і пакінуць на 30 хвілінаў, ізноў зліць. 2–3 разы перамалоць у кухонным камбайне, ужываючы вельмі вострыя нажы, пакуль макавая маса не набудзе крыху белаватага колеру ад соку. Закіпяціць 1,5 літра вады і заліць мак, дадаць мёд або цукар і пакінуць у халодным месцы. Можна таксама дадаць молаты міндаль, разынкі і падобнае.

У гэтым малацэ можна таксама пакідаць посныя баранкі, каб яны размакалі і рабіліся мяккімі ды салодкімі.

За сталом спявалі калядкі, з якімі маглі выйсці і надвор.

Сена з-пад абруса на стале аддавалі хатняй жывёле, каб і жывёліны далучаліся да ўсеагульнай радасці ад прыйсця Збаўцы.

РЛ, belsat.eu

Падпісвайся на telegram Белсату

Hавiны