Александр Федута Зусім іншая Беларусь: Лега для аптымістаў

паліткансультант

1 лістапада ў адной з менскіх кавярняў адзначылі пятнаццацігодздзе літаратурнага часопіса «Дзеяслоў». Для выдання – не ўзрост. Але гэта быў першы літаратурны часопіс, які быў створаны без дзяржаўных грошай і без падтрымання дзяржавы. Адзінае – яго было б зусім ужо непрыстойна не ўключыць у падпісны каталог, а так як дзяржава ў нас усё яшчэ з’яўляецца манапалістам па частцы распаўсюджвання друкаванай прадукцыі (гэта значыць, кантралюе больш за тры чвэрць рынку падобных паслуг), то – ўключылі.

Пятнаццаць гадоў дзяржава не дапамагала часопісу. А ён – выжыў. Захаваў аўтарскую базу. Праводзіў падпісныя кампаніі. Друкаваў і народных пісьменнікаў (пакуль яны былі жывыя), і пачаткоўцаў. Стварыў кніжную серыю. Развіваўся. Як сказаў на вечары яго нязменны галоўны рэдактар ​​Барыс Пятровіч, створаная анталогія сучаснай беларускай літаратуры ў дзевяноста тамах. Гэта годна павагі.

І я падумаў – ведаеце пра што? Пра тое як важна паважаць тое, чым ты займаешся.

Глеб Лабадзенка праводзіць курсы беларускай мовы. Дзяржава яму не дапамагае. Але курсы жывуць.
Уладзімір Макей – не міністр, але добры чалавек – вырабляе і прадае прадукцыю з нацыянальнай сімволікай. І ў яго гэта атрымліваецца.
Ганна Севярынец у вольны ад выкладання рускай мовы і літаратуры час вывучае творчасць беларускіх пісьменнікаў 20-х гадоў. Напісала біяграфію Уладзіміра Дубоўкі. Знайшла і апублікавала першы поўны пераклад на беларускую мову «Яўгена Анегіна», выкананы расстраляным паэтам Алесем Дударам.

Яны займаюцца ўсім гэтым таму, што яны лічаць гэта патрэбным, правільным, запатрабаваным – і таму, што ім гэта падабаецца.

Вядома, яны не інжынеры-канструктары. Яны не пабудуюць новы трактарны завод. Яны не аграномы і не будуць засяваць гектары якім-небудзь асаблівым жытам ці кукурузай. Але мне здаецца, што калі б яны адчулі ў сабе такое закліканне, яны б заняліся яго рэалізацыяй на практыцы – і справіліся б, не чакаючы, пакуль дзяржава зробіць ласку ім дапамагчы.

І яна, дзяржава нашая, якая ўсюды пранікае і ўсё атручвае сваім імкненнем ўмешвацца, рэгуляваць, абмяжоўваць, псаваць – ім не перашкаджае.

Як і мне яно не перашкаджае займацца навукай. Вось педагогікай сапраўды б перашкаджала, на жаль. Хоць, кажуць, я быў нядрэнным настаўнікам.

І вы ведаеце, пра што я падумаў на юбілеі «Дзеяслова»? Не паверыце.

Мне распавядалі калісьці пра аднаго амерыканскага фермера – былога агранома нейкага з казахскіх калгасаў часоў СССР. Ён паспеў адпрацаваць пры СССР, потым разам з сям’ёй (жонка і двое маленькіх дзетак) ірвануў кудысьці – здаецца, у Аёву, пра якую чытаў у кнізе, выдадзенай яшчэ ў часы Мікіты Сяргеевіча Хрушчова і прысвечанай падарожжу Хрушчова ў Амерыку. Пачаў там жыць і працаваць – па спецыяльнасці. Ён сапраўды хацеў вырошчваць хлеб.

Вы ведаеце, у яго атрымалася. Мой прыяцель, ад якога я чуў гэтую гісторыю, казаў:

– Цяпер у яго ферма, дом. Перад домам – пляцоўка з флагштокам. Кожную раніцу ён выходзіць на гэтую пляцоўку, уключае гімн, і ягоная сям’я – а сыны ўжо выраслі, у старэйшага ўжо свае дзеці – выходзіць разам з ім і спявае гімн ЗША, пакуль бацька ўздымае сцяг. Гэта форма падзякі за тое, што дзяржава не перашкаджала яму рабіць тое, што ён заўсёды хацеў рабіць.

Я разумею, што гэта гучыць пафасна. Але мне здаецца, што з’явілася новая генерацыя беларусаў, якім проста не замінае іх дзяржава. Гэта значыць, лепш бы, каб дапамагала, але тут надзеі проста ніякай няма.

Таму яны перасталі звяртаць на яе ўвагу і займаюцца тым, што лічаць правільным і патрэбным.

Гэта людзі рознага ўзросту, рознай адукацыі, розных прафесій. Я ўпэўнены, што ёсць такія настаўнікі, лекары, канструктары – якім яна не перашкаджае займацца справай. Напэўна, нават аграномы такія ёсць – не можа быць, каб не было. Яны не клянчат ільготнага падаткаабкладання, не лабіруюць свае галіновыя інтарэсы ў калідорах улады, не скардзяцца і не катуюць суседзяў і сяброў бясконцым ныццём. Яны прывучыліся жыць тут і цяпер. Яны будуюць прынцыпова іншую Беларусь, якая будзе жыць значна даўжэй, чым Беларусь, пабудаваная любым з палітыкаў.

І калі я думаю пра іх, я ім трохі зайздрошчу. Таму што ў іх усё атрымаецца. Не можа не атрымацца.

іншыя запісы
Каментары