Затрыманне Чыжа – канец «прыдворнага капіталізму»


Бізнесоўца Юрый Чыж быў самым эфектыўным сярод тых, хто манетызуе сваю набліжанасць да Аляксандра Лукашэнкі.

Месца Чыжа зоймуць ці ўжо занялі іншыя. Але абʼектыўна такога размаху, які быў у яго цягам апошніх 15 гадоў, ім у сучасных умовах ці ў будучыні ўжо не забяспечыць. І не дасягнуць такіх вынікаў.

Юрый Чыж удзельнічаў практычна ва ўсіх вагавых праектах гэтай эпохі – ад камерцыйнай забудовы Менску да растваральна-распушчальных схемаў.

Ён пабудаваўся разам з Аляксандрам Лукашэнкам і разам з ім раніцай выходзіў касіць траву.
Яму аднаму са свету бізнесу фактычна перадалі ў вотчыну родную вёску з трыма сотнямі гектараў зямлі.

Па ягоным загадзе зносіліся гістарычныя помнікі, вылучаліся і працягваліся суперільготныя крэдытныя лініі.

Яго заступніцтва дамагаліся сілавікі і маладыя прадпрымальнікі, сабранае вакол яго бізнес-супольнасць да 2015 была самай магутнай і ўплывовай у дзелавым свеце краіны.

Ён падпісваў шматмільярдныя кантракты, партнёрамі ў яго праектах былі не менш за пяць фігурантаў сусветнага спісу мільярдэраў «Forbes».

Яго бізнес-імперыя ахоплівала некалькі дзясяткаў галін і ў лепшыя гады даваў працу прыкладна 7 тыс. супрацоўнікам.

Ён падрыхтаваў пераемнікаў, навучыўшы дзяцей за мяжой, увёў іх у бізнес…

Не выключана (і гэта ўжо было ў гісторыі), што бізнесоўца ўжо на гэтым тыдні будзе выпушчаны з СІЗА КДБ. Але ён і яго бізнес таксама больш не будуць такімі, якімі былі раней.

Згадаем асобныя моманты, што тычацца імперыі «Трайпл» у «эпоху Чыжа».

Ад нафты да Драздах і палацам

Ператварэнне Чыжа ў галоўнага бізнесоўца краіны, які ў 2013 годзе ўзначаліў топ-200 паспяховых і ўплывовых бізнесоўцаў Беларусі, пачынаецца падчас другога тэрміну Аляксандра Лукашэнкі на пасадзе кіраўніка краіны.

Самая маштабная ў гісторыі Беларусі чыстка бізнесу, распачатая пасля прэзідэнцкіх выбараў 2001 года, выцягнула на вызваленыя месцы новыя асобы. «Трайпл» з 2002 года стаў замест старых гульцоў «Юкола», «Юримекса», «Швебела» і інш. займацца пастаўкамі ў Беларусь нафты і рэалізацыяй нафтапрадуктаў унутры краіны і на экспарт.

Павысіць кампетэнцыю на гэтым спецыфічным рынку дапамагло запрашэнне Аляксея Алексіна – былога супрацоўніка паліўнага кіравання «Белзнешгандальінвесту». Выхадзец з гэтай структуры Кіраўніцтва справамі прэзідэнта стаў кампаньёнам Чыжа ў нафтавым падраздзяленні холдынгу. Раздзел бізнесу і сыход у 2012 годзе Алексіна з «Трайплу» шмат хто называе вялікай памылкай Чыжа. Але тады ў тлустыя нафтавыя гады з дапамогай Алексіна Чыж завозіў і перапрацоўваў у Мазыры і Наваполацку рэсурсы «Лукойла», «ТНК-BP», «Башнафта», «Газпром нафты» і ператвараў іх у нафтадолары і новыя праекты на беларускім рынку. Калі гладкія нафтавыя гады скончыліся, пачаліся іншыя праекты – уласныя АЗС, пастаўка біяпаліва ва Украіну і ЕЗ (для гэтага быў набыты завод у Латвіі), пад выглядам растваральнікаў – бензіну ў Еўропу. Пікам у развіцці гэтага бізнесу магла стаць рэалізацыя кантракта стагоддзя. У сярэдзіне 2012 «Трайпл» заключыў кантракт з «Башнафта», якой тады валодаў Уладзімір Еўтушэнкаў. Дакументам прадугледжваўся экспарт беларускай кампаніяй за мяжу нафтапрадуктаў на суму $ 4,36 млрд. Але з-за ўведзеных у тым жа годзе супраць Чыжа і «Трайплу» санкцыяў Еўразвязу кантракт застаўся на паперы.

Доступ на нафтавы рынак – гэта як доступ у вышэйшы свет, яго маюць у Беларусі толькі вельмі блізкія да ўладаў бізнесмены. У пачатку 2000-х гадоў Чыж стаў самым блізкім у літаральным сэнсе, пасяліўшыся побач з прэзідэнцкай рэзідэнцыяй у Драздах.

Званне набліжанага да ўлады бізнесмена ў беларускіх умовах прадугледжвае актыўны ўдзел у сацыяльным спонсарстве. Быў бы наш прэзідэнт захопленым рыбаком, напэўна, бізнесу было б не так цяжка. У 2002 годзе Юрый Чыж пабудаваў футбольны манеж і перадаў яго горадзе, стаўшы першапраходцам дзяржаўна-прыватнага партнёрства па-беларуску. У роднай Бярозе за яго сродкі пазней зʼявіўся лядовы палац.

Ад лыжаў да гіпермаркетаў

У пачатку 2000-х гадоў беларускі прыватны бізнес з істотным спазненнем у параўнанні з суседзямі звярнуў увагу на нерухомасць. Для Чыжа гэтая сфера стала адной з прыярытэтных.

Заробленыя на гандлі нафтапрадуктамі грошы ён шчодра ўкладваў у знакавыя праекты. Калі сваіх рэсурсаў стала не хапаць, стаў укладваць чужыя. На думку некаторых крыніц, гэта і прывяло да касавым разрывам, незадаволенасці крэдытораў і ў выніку – у СІЗА КДБ.

Першым праектам у нерухомасці стаў гарналыжны комплекс «Лагойск», адкрыты ў 2004 годзе. Пазней пры ім вырас невялікі катэджны пасёлак «Лагажэск». Праўда, ад іншага лыжнага праекту – будаўніцтва біятлоннага комплексу ў алімпійскім Сочы Чыж адмовіўся.

У 2008 годзе «Трайпл» па ўказе прэзідэнта пачаў рэалізоўваць жыллёвы праект для патрэбаў Мінабароны. Цікавасць бізнесмена заключаўся ў тым, каб узвядзення па ўсёй краіне жылля для вайскоўцаў, ён атрымліваў участка пад забудову ў Менску.

Так ён стаў забудоўшчыкам «Дому ля Траецкага», гатэля каля Белдзяржцырку, гандлёвага цэнтру на Пераможцаў і атрымаў права на забудову яшчэ некалькіх участкаў у Менску і Менскім раёне.

Крызіс на рынку нерухомасці і скарачэнне крыніцаў і абʼёмаў даходаў, аднак, адбіліся практычна на ўсіх праектах. Кватэры прадаваліся дрэнна. Па некаторай інфармацыі, частка з іх у якасці апартаментаў выкарыстоўвае Кіраўніцтва справамі прэзідэнта. Для будаўніцтва гатэля бізнесоўца, па адукацыі энергетык, знёс корпус першай у гісторыі Беларусі электрастанцыі. Грошай на завяршэнне праекту яму не хапіла, нягледзячы на ​​тое, што значную частку выдаткаў па інфраструктуры быў вымушаны ўзяць на сябе горад. З жыллём для вайскоўцаў таксама не ўсё гладка. Праект павінен быў завяршыцца ў 2015 годзе, але прэзідэнт у сярэдзіне 2015 года сваім указам падоўжыў узвядзенне 100 тыс. кв. м. да 2019 года. У 2015 годзе павінен быў ужо функцыянаваць турыстычны комплекс «Cабалі« на малой радзіме Юрыя Чыжа ў Бярозаўскім раёне. Пад яго ўказам Лукашэнкі выдзелена 333, 4 гектараў, якія былі перададзеныя структурам бізнесмена ў арэнду на 99 гадоў.

У 2003 годзе Чыж пачаў інвеставаць у рэтэйл, у 2006 годзе адкрыўшы першы гіпермаркет «ProStore». Яго партнёрамі ў запуску сталі расейскія мільянеры, уладальнікі сеткі «Сёмы кантынент» Аляксандр Занадвораў і Уладзімір Груздеў. Меркавалася, што яны разам адкрыюць яшчэ не менш за 5 гандлёвых абʼектаў. Але ў выніку Юрыю Чыжу прыйшлося самому ўкладвацца ў праект – у 2011 годзе расейцы пакінулі рынак.

Чыж не мог не скарыстацца сваім статусам, каб паўдзельнічаць у прыватызацыі, новы ўсплёск якой прыйшоўся на канец 2000-х гадоў. Так у яго імперыі апынулася Хаціслаўскае радовішча мелу, Бярозаўскі камбінат сілікатных вырабаў і Маладзечанскі мясакамбінат. Зрэшты, камбінат у Бярозе стратны, а мясакамбінат у 2014 годзе ён прадаў свайму былому партнёру Алексіну. Перспектыўным выглядае яго праект «Данпрод» – свінагадоўчы комплекс у Валожынскім раёне. Але ў святле агульнай сітуацыі ён можа стаць крыніцай рэсурсаў, каб расплаціцца з крэдыторамі.

У канцы сакавіка 2013 года бізнесоўца з размахам адсвяткаваў 50-годдзе. Да гэтага часу ўжо больш за год Чыж і яго бізнесы былі пад санкцыямі, таму некалькі сотняў гасцей былі адвезеныя ў Турцыю. Потым вузкім колам ён дагульвае юбілей у Тайландзе.

Праз пару тыдняў, 28 сакавіка, знаку эпохі споўніцца 53 гады. Дзе на гэты раз ён будзе адзначаць дзень нараджэння і колькі яго знаёмых захочуць і вырашацца яго павіншаваць?

Вадзім Сеховіч, «Штодзённік», здымак Tribuna.com

Тэгі: 
Глядзі таксама
Каментары