Як адзначаў і што еў у Святы вечар класік беларускай літаратуры?

Wideo

Куцця. Фота horki.info

У праваслаўных вернікаў сёння Раство Хрыстова. Учора ў іх быў Святы вечар або Куцця – ад галоўнай стравы на стале. Як апісвае святочную вячэру ў «энцыклапедыі» даўнейшага беларускага жыцця – «Новай зямлі» – Якуб Колас?

«Новая зямля» – паэма біяграфічная. Прататыпамі галоўных герояў твору сталі сам аўтар, ягоныя бацькі ды сваякі. Каб даведацца, як беларусы святкавалі Куццю і Каляды ў канцы XIX–пачатку XX стагоддзяў, варта разгарнуць старонкі нашага нацыянальнага эпасу.

Калядаў, піша Якуб Колас, найбольш чакалі дзеці. Гэта быў для іх час ласункаў і адпачынку ад навукі. Адмыслова для дзяцей ставілі дома ялінку:

«Ялінка ў хаце так прыгожа!


І колькі радасці і ўцехі!


На ёй валоскія арэхі,


А з пазалочанай паперкі


Глядзяць панадныя цукеркі;


І больш на ёй няма нічога,


Ды хіба ж дзецям трэба многа?


Даволі з іх і той прынады –


Яны давольны, яны рады».

Звычайна перад Раством забівалі вепручка, каб на свята былі кілбасы і вяндліна. Шмат хто з гаспадароў, аднак, нягледзячы на піліпаўскі пост, каштаваў свежанінку яшчэ перад Калядамі.

Пост захоўваўся і ў Святы вечар, таму адмыслова да Куцці лавілі ў палонках свежую рыбу.



У перадкалядавы вечар усё мела сваё значэнне і прадказвала будучыню:

«Куцця. Марозна. Хмурнавата.


Сняжок падкідвае заўзята;


Снег на Куццю – грыбы на лета,


Такая матчына прымета,


А сцежкі чорны – ягад многа;


Ну, і за гэта хвала Богу».

На стале рассыпалі духмянае сена, на якім некалі нарадзіўся Сын-Бог, засцілалі яго белым абрусам. Гаршчок з куццёю – пшанічнаю кашаю – быў у Святы вечара нібы «цар даўнейшаю парою», які ставілі на самае пачэснае месца на стале – пад абразамі, «багамі», паводле класіка.

Да стала падыходзілі ўсе прыбраныя і з «зачасанымі чупрынамі». На вячэру малодшыя сямейнікі прыходзілі са сваёй стратэгіяй:

«За стол садзяцца ўсе ў парадку


І прад сабой кладуць аладку,


Відэльцы, лыжкі разбіраюць


І стравы першае чакаюць.


– Ты, брат, глядзі не ашукайся:


Не надта зразу накідайся,


Бо потым шчыра пашкадуеш,


Калі жывот свой напіцуеш:


Чым дальш – смачнейшыя патравы,


І многа іх, і ўсе цікавы;


Я знаю хітрасць гэту ўсю, –


Алесь гаворыць Кастусю».



Адною з галоўных і самых смачных страваў на Святы вечар быў квас, прыгатаваны паводле старадаўняга рэцэпту з сушанай рыбы і грыбоў:

«Ён колер меў чырванаваты;


Тут быў таран, мянёк пузаты,


Шчупак, лінок, акунь, карась,


Кялбок і ялец, плотка, язь,


Яшчэ засушаныя з лета.


Але не ўсё яшчэ і гэта:


Аздоблен квас быў і грыбамі,


Выключна ўсё баравічкамі;


Цыбуля, перчык, ліст бабковы –


Ну, не ўясісь, каб я здаровы!»

Частаваліся падчас святочнай вячэры таксама верашчакаю, блінцамі на маку, ламанцамі-праснакамі, разнастайнымі кампотамі, кісялём з мядоваю сытою і гэтак далей. Куццю ж елі ў самым канцы:

«Вячэру скончылі куццёю,


Але ўжо елі без ахвоты,


Абы падатак той аддаць,


Стары звычай ушанаваць.


І после гэтакай вячэры


Жывот выпучваўся без меры,


А з-за стала як уставалі,


То нават трохі і стагналі».

 

Стравы са стала прыбіралі на заўтра – у першы дзень Калядаў. Сена даставалі з-пад абруса і па жмені давалі каню, валу і карове.

«А на стале, ў драбнюткім сене


Здавён-даўна вялося й гэта –


Уважна зернетак шукалі


І па тых зернетках гадалі,


Які зародзіць хлеб налета».

Віктар Шукеловіч, belsat.eu

Глядзі таксама
Каментары