Вынікі маніторынгу: «Беларуская незалежная і беларускамоўная культура – у маргінальным стане»


Сярод галоўных перашкодаў для развіцця беларускай культуры эксперты называюць палітычную ангажаванасць у дзяржаўных культурніцкіх праграмах, а таксама «наяўнасць магутнай непадкантрольнай экспансіі расейскай культуры».

Ці можа культура быць «нелаяльнаю»?

"Сучасная культура" на "Дажынках"

«Найбольш значным фактарам, што перашкаджае развіццю культурнай разнастайнасці, з’яўляецца падзел усёй сферы культуры на «лаяльную» і «незалежную», – гаворыцца ў Маніторынгу рэалізацыі Беларуссю Канвенцыі ЮНЭСКА аб ахове і заахвочванні разнастайнасці формаў культурнага самавыяўлення. Даследаванне-маніторынг зладзіў Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі.

Беларусь, падпісаўшы Канвенцыю ЮНЭСКА, абавязалася стварыць умовы для пераменаў у сферы культуры і кіравацца прынцыпамі Канвенцыі. А гэта магчыма толькі пры ўмове захавання правоў чалавека і асноўных свабодаў: свабоды выказвання меркаванняў, распаўсюджвання інфармацыі, магчымасць выбіраць формы культурнага самавыяўлення.

Аднак культурная палітыка Беларусі парушае прынцыпы Канвенцыі: чыноўнікі ствараюць «чорныя спісы» культурных дзеячаў, уводзяць забароны на адкрыццё выставаў ды іншых мерапрыемстваў.

У дакуменце гаворыцца, што для Беларусі характэрнае «ушчамленне беларускай культуры як культуры тытульнай нацыі. Яе развіццё наўпрост звязанае з палітычнаю нелаяльнасцю, што пераўтварае беларускую культуру ў маргінальную частку (у лепшым выпадку, субкультуру) культуры ў краіне, дзе найбольш прадстаўленыя савецкія і расейская культуры».

Цэнзура вяртаецца

«Сёння ў Беларусі няма культурнай палітыкі. Замест культурнай палітыкі ў нас – маркетынг і ідэалогія, – кажа Таццяна Вадалажская, старэйшы аналітык Цэнтру еўрапейскай трансфармацыі, адна з аўтарак маніторынгу. – Узаемадзеянне з дзяржаваю ў сферы культуры зводзіцца да атрымання дазволаў, узгадненняў. Недзяржаўныя субекты, бізнес і грамадскія арганізацыі фактычна не гатовыя па сваім стане да таго, каб уключацца ў стратэгічнае мысленне, адваёўваць сваё месца».

Эксперты канстатуюць пашырэнне практыкі «забароны на прафесію» для выкладчыкаў і даследчыкаў; аднаўленне практыкі ўзгаднення тэкстаў песень, цэнзуры п’есаў перад тэатральнай пастаноўкай. У кінаіндустрыі – ідэалагічныя замовы, як, напрыклад, здымкі стужкі «Мы, браты». Пануе манапалізацыя сістэмы распаўсюджвання кніг і друкаванай прадукцыі.

Паводле маніторынгу, не рэпрэсаванымі пакуль застаюцца толькі экскурсійная дзейнасць і дзейнасць па папулярызацыі краязнаўства, гісторыі і фальклору. Адзінаю пляцоўкай для культурнай разнастайнасці ў Беларусі з’яўляецца Інтэрнэт.

Развіццё не «дзякуючы», а «насуперак»

"Дзень вышыванкі" ў Менску

Пазітыўных прыкладаў прасоўвання культурніцкіх ініцыятываў – адзінкі. Сярод іх эксперты адзначаюць фестывалі «Дзень вышыванкі» і «Снежань», а таксама публічныя курсы беларускай мовы.

Аўтары маніторынгу зазначаюць, што «такія ўмовы развіцця культуры не могуць лічыцца нармальнымі для еўрапейскай краіны, таму што развіццё адбываецца не «дзякуючы», а «насуперак».

На першай прэзентацыі вынікаў даследавання прысутнічалі прадстаўнікі дзяржаўных структураў з Інстытуту культуры Беларусі. Таксама даклад незалежных экспертаў скіраваны да намесніка міністра культуры. Праўда, сваёй рэакцыі на дакумент ён не выказаў.

У якасці экспертаў у даследаванні прынялі ўдзел 23 асобы з недзяржаўнага сектара – прадстаўнікі грамадскіх аб’яднанняў, якія працуюць у сферы культуры, творчых саюзаў, найбольш буйных культурніцкіх ініцыятываў і праектаў. Сваю экспертную ацэнку таксама далі бізнесоўцы і культуролагі. Што да прадстаўнікоў дзяржаўных культурніцкіх устаноў, то яны адмовіліся ад удзелу ў даследаванні.

МЯ, belsat.eu

Глядзі таксама
Каментары