Максім Багдановіч быў анархістам і амаль што «тэрарыстам». Цікавыя факты пра паэта ў дзень яго 125-годдзя

video

https://www.youtube.com/watch?v=dKFx4FWb4yA

З Горадняй Максіма Багдановіча звязвае яго дзяцінства, тут ён пражыў 5 год. А яшчэ тут знаходзіцца магіла яго маці – Марыі Багдановіч, якая памерла ад сухотаў і была пахавана на Гарадзенскіх праваслаўных могілках. Менавіта каля яе магілы гарадзенцы і правялі паніхіду па славутаму паэту. У сваю чаргу, з нагоды 125-годдзя паэта Belsat.eu прадстаўляе цікавыя факты з біяграфіі Максіма Багдановіча.

Як Багдановічы звязаны з Горадняй?

Нарадзіўся Максім Багдановіч 9 снежня 1891 году ўвечары ў Менску. Сям’я Багдановічаў была заможнай. Бацька Адам працаваў настаўнікам, а маці Марыя даглядала малых Максіма і яго старэйшага брата Вадзіма. Але ў хуткім часе бацька Адам павінен быў прыпыніць настаўніцкую дзейнасць з-за хваробы. У пошуках новай працы Багдановічы пераязджаюць у Горадню. Гэта быў 1892 год. З гарадзенскага перыяду жыцця маленькага Максіма амаль нічога невядома. Там у Багдановічаў нарадзілася яшчэ двое дзяцей: хлопчык Леў і дачка Ніна.

Адам Багдановіч
Адам Багдановіч

Бацька Адам працаваў у сялянскім пазямельным у банку, а маці Марыя зноў такі займалася выхаваннем дзетак. Але бяда не абмінула сям’ю Багдановічаў. У 1896 годзе, пасля родаў дачкі, маці Марыя захварэла на сухоты ды ў хуткім часе памерла.

Максім Багдановіч у дзяцінстве ледзь сабе язык не адкусіў

Адразу, пасля смерці маці Багдановіча, яго бацька Адам з’ехаў з дзецьмі жыць у Ніжні Ноўгарад. Фактычна там і адбылося станаўленне хлопчыка.

Бацька Адам узгадваў у сваіх успамінах, што Максім быў непаседай у дзіцячым узросце. У 1897 годзе будучы паэт бегаў і ўпаў, і нават амаль адкусіў сабе кавалачак языка, але хірургічная аперацыя ўсё выправіла.

syamya_bagdanovichau
Сям’я Багдановічаў

У 11 год Максім паступае вучыцца ў Ніжагародскую мужчынскую гімназію. Дзякуючы таму, што бацька Адам цікавіўся этнаграфіяй і збіраў беларускі фальклор, маленькі Максім і стаў цікавіцца беларускай культурай. Менавіта пад час навучання ў гімназіі Багдановіч спрабуе пісаць свае першыя вершы па-беларуску.

Ізноў жа бацька Адам адзначаў, што Максім быў хлопчык гарэзлівы, не слухаў выкладчыкаў, пастаянна спазняўся на ўрокі і час ад часу адмаўляўся выконваць патрабаванні настаўнікаў.

Малады Максім быў анархістам і амаль што тэрарыстам

У чацвёртым класе Максім пачынае праяўляць свае рэвалюцыйныя погляды. Напярэдадні рэвалюцыі 1905 году Багдановіч стварае патаемны гурток анархістаў, ды перастае цікавіцца беларусістыкай, як сцвярджаў яго бацька Адам. У хуткім часе Максіма ўлады пачалі падазраваць у тэрарызме, калі яго сябар узарваў лесвіцу ў гімназіі. Але на допытах будучы паэт трымаўся цвёрда ды не даваў аніякіх сведчанняў супраць сваіх аднадумцаў.

За кепскія паводзіны і ўдзел у вучнёўскіх актах непаслухмянства атрымаў атэстат «нядобранадзейнага вучня». Такія погляды сфармаваліся ў Максіма хіба таму, што ў хаце Багдановічаў вельмі часта бывалі госці. Бацька Адам у сваю чаргу быў нарадавольцам, таму слухаючы размовы бацькі і яго сяброў пра патрэбу зменаў сітуацыі ў краіне, светапогляд у рэвалюцыйным кірунку сфармаваўся і ў маладога Максіма.

«Наша ніва» не адразу надрукавала творы Багдановіча

Цікавасць пачаць друкаваць свае тэксты Максім атрымаў ад сваёй хроснай маці – Вольгі, якая выпісвала адмыслова для яго «Нашу долю» ды «Нашу ніву». Аднак, не адразу «Нашаніваўцы» захацелі друкаваць тэксты Багдановіча. У траўні 1907 году малады паэт адсылае сшытак са сваймі творамі ў рэдакцыю «Нашай нівы», але рэдактар рэдактар Аляксандр Уласаў адправіў творы Багдановіча ў архіў. Аднак Максім не губляў надзеі надрукавацца і працягваў дасылаць вершы ў рэдакцыю. Напрыканцы жніўня творы Багдановіча трапілі ў рукі да Сяргея Палуяна, які адзначыў іх мастацкую вартасць. Менавіта тады і трапляюць творы Максіма ў друк.

Чаму Багдановіч не паступіў ува ўніверсітэт?

Пазней Багдановічы перабіраюцца ў Яраслаўль. Максім працягвае друкавацца ды актыўна піша творы. Але ў хуткім часе яго спасцігае такое ж няшчасце, якое спасцігла ягоную маці – сухоты. Для змагання з хваробай Максім перабіраецца ў Крым, гэта быў 1909 год. Там жа ён і працягвае сваё навучанне. Пасля сканчэння вучобы паэт наведаў Вільню, дзе пазнаёміўся з беларускімі адраджэнцамі.

Максім планаваў паступіць у Пецярбургскі ўніверсітэт, але з-за сырога клімату Пецярбурга адмовіўся ад гэтай ідэі. Такі клімат несумяшчальны з сухотамі. Таму і быў змушаны вярнуцца ў Яраслаўль.

Чаму на пахаванне паэта не прыехаў ягоны бацька?

У 1916 годзе Багдановіч вяртаецца ў Менск, цяжка хворы, але моцны духам. Паэт пасяліўся ў Змітрака Бядулі ды знайшоў сабе працу, а ўвесь вольны час прысвячаў літаратурнай дзейнасці. Менавіта тады паўстае славутая «Пагоня». На пачатку лютага 1917 году стаў здароўя паэта моцна пагоршыўся, таму ён зноў быў вымушаны з’ехаць у Крым на лячэнне. Аднак лячэнне не дапамагло. Адчуваючы набліжэнне смерці Багдановіч паспеў напісаць свой пасмяротны верш, у якім цешыўся, што пры жыцці выдаў свой паэтычны зборнік «Вянок» у 1913 годзе:

У краіне светлай, дзе я ўміраю
У белым доме ля сіняй бухты
Я не самотны, я кнігу маю
З друкарні пана Марціна Кухты».

25 траўня 1917 года паэта не стала. Памёр ён у Ялце, дзе і быў пахаваны. Бацька Адам, як і іншыя родныя, не прысутнічалі на пахаванні.

«Ён не даў гаспадыні майго адраса, не жадаючы мяне трывожыць. Пасля яго смерці яна знайшла мой Яраслаўскі адрас і тэлеграфаваў па гэтым адрасе, а пакуль прыйшла тэлеграма з Яраслаўля быў ужо чацвёрты дзень. Я адразу на аўтамабілі адправіўся ў Ялту. Але ён ужо быў пахаваны…» – пісаў Адам Багдановіч.

Паэт Алесь Чобат у сваім вершы, які прысвяціў Багдановічу, разважае пра далейшы лёс паэта, калі б тады ён не памёр:

Ты не дажыў да актаў і дэкрэтаў
Але не гэта страшна для паэтаў.
Адно шкада – пісаць бы мог ды жыць…

Ты не сустрэў ні трыццаць пяць, ні сорак.
Ты не дажыў да чыстак і разборак.
ОГПУ не стала справу шыць.

А каб дажыў – схавалі б глуха ў шафу
І раздушылі ў лагеры, як жабу,
Пусцілі Слова на распыл ляцець…

О, што за Край пракляты і нялюбы,
Дзе кнігу, волю і жыццё ад згубы
Заўчасная адна ратуе смерць!
Маліліся гарадзенцы за душу Багдановіча

Горадня мае два сакральныя месцы, звязаныя з асобай паэта – магілу маці Марыі і дом Багдановічаў, які зараз з’яўляецца музеям у яго гонар. Сёлета Гарадзенская праваслаўная епархія актыўна далучылася да адзначэння юбілею Максіма Багдановіча.

img_0812
Паніхіда па Багдановічу на Старых Гарадзенскіх могілках

На Старых гарадзенскіх праваслаўных могілках, каля магілы маці Багдановіча была праведзена паніхіда па паэту і яго бацьках Іерэем Паўлам Каспяровічам і дыяканам Барысам Барадзінчыкам. На жаль, падтрымаць ініцыятыву ды ўшанаваць памяць паэта і ягонай маці прыйшла нешматлікая колькасць гарадзенцаў.

Паніхіда па Багдановічу на Старых Гарадзенскіх могілках
Паніхіда па Багдановічу на Старых Гарадзенскіх могілках

Напрыканцы айцец Павел запрасіў наведаць 11 снежня Клуб праваслаўнай размовы пры Свята-Пакроўскім кафедральным саборы, дзе адбудзецца вечарына, прысвечаная 125-годдзю з дня нараджэння Максіма Багдановіча.

Паніхіда па Багдановічу на Старых Гарадзенскіх могілках
Паніхіда па Багдановічу на Старых Гарадзенскіх могілках

Імпрэза адбудзецца ў актавай зале Свята-Пакроўскага сабора (вул. Акадэмічная, 2). Пачатак а 18:00.

Мікола Дзямідаў belsat.eu

Глядзі таксама
Каментары