«Чаму патэнцыйныя гвалтаўнікі нічога не павінныя, а мы павінныя набываць электрашокеры?»


Дзяўчына, што сталася ахвяраю гвалту, тлумачыць, чаму анекдоты пра згвалтаванне ня смешныя і чаму неабавязкова быць расейскаю порназоркаю, каб апынуцца ахвяраю.

Наста Захарэвіч, нашая глядачка, даслала ліст на паштовую скрынку «Белсату» з прапановаю распачаць дыскусію пра гвалтаўнікоў, ахвяраў гвалту і стаўленне грамадства да праблемы.

– Публікаванне на сайце «Нашай Нівы» анекдота пра згвалчаную расейскую порназорку сталася прычынаю для скандалу. Як вы ўспрымаеце гэтую сітуацыю?

– Гэта недапушчальна і гэта – поўная дыскрэдытацыя «Нашай Нівы» як СМІ. Неістотна, ці гэта інтэрнэт-выданне, ці штосьці іншае: павінна быць дакладнае разуменне таго, што гвалт – гэта не тэма для жартаў. Жарт гэта таксама форма ўлады. Жартуючы з нагоды гвалту гэтае выданне, хоць і вельмі ўскосна, але спрыяе распаўсюду гвалту.

– Пакінем у спакоі «НН», бо не менш красамоўная ў гэтым выпадку дыскусія сярод чытачоў. Тых, хто ставіць «лайкі» і тых, хто змяшчае крытычныя каментары…

– Я яшчэ раз пераглядзела каментары – яны збольшага мяне ўсцешылі. Шмат хто казаў «НН», што недапушчальна такое друкаваць. Звычайна ўсё абсалютна наадварот: людзі пачынаюць абмяркоўваць асобу згвалчанай жанчыны і на пэўным этапе знаходзяць нібыта нагоды, у адпаведнасці з якімі жанчына магла быць згвалчаная.

– Так, калі гаворка ідзе пра рэальныя сітуацыі, а не пра анекдот.

– У гэтым выпадку адмыслова ўказвалі, што гэта менавіта расейская порназорка. Разлік быў на тое, што гэта будзе гэткі тэатр абсурду, маўляў, як магчыма згвалціць порназорку. Але і порназорка можа быць згвалчаная, і прастытутка. Гвалт – гэта заўжды гвалт.

«Сама вінаватая»?

– У лісце на «Белсат» вы напісалі, што гатовыя на гэтую тэму адкрыта размаўляць і распавесці пра сябе. Якая вашая гісторыя?

– Калі мне было 10 гадоў, у маёй маці быў мужчына. Ён з Украіны, узімку жыў у нас, улетку мы праводзілі час ва Украіне. І ён рэгулярна, часам штодзень, часам раз на тыдзень, часам некалькі разоў на дзень рабіў тое, што праўнікі назвалі б «сексуальнымі дзеяннямі гвалтоўнага характару».

У тым узросце гэта было проста непрыемна, адбілася моцнымі страхамі, панічнымі праявамі. Потым некалькі гадоў я аніяк гэта не ўзгадвала. Быў «перыяд цішыні» у свядомасці. І гадоў у 16-17 яно рэзка ўсё ўсплыла і з тых часоў я спрабую… як лепш сказаць – прывесці сябе ў парадак. Тая гісторыя доўжылася цягам 2-3 гадоў.

– Хтосьці яшчэ пра гэта ведаў?

– Ён прасіў нічога не распавядаць маці, маўляў, ты ж не хочаш, каб яна хвалявалася, ты ж яе любіш. Ён кожны раз прасіў прабачэння. І хоць я не збіралася нічога прабачаць, ён і далей жыў з намі.

– 10-гадовая дзяўчына не магла быць «правакатарам». Адкуль у нашым грамадстве такое меркаванне, што ахвяры – «самыя вінаватыя»?

– Пазней у мяне былі такія сітуацыі, калі маці мне казала: спаднічка ў цябе кароценькая. На ахвяру спіхваюць адказнасць тады, калі не хочуць ускладаць адказнасць на гвалтаўніка. Нібыта чалавек, які гвалціць – не дарослы ці нават не чалавек, а нейкая жывёла, не здольная сябе кантраляваць. Нібыта ахвяра робіць штосьці адмыслова дзеля таго, каб быць згвалчанаю. Гэта немагчыма. Гвалт пачынаецца тады, калі гвалтаўнік прымае рашэнне, што будзе гвалціць.

Працаваць трэба не толькі з ахвярамі

– Гэтую сітуацыю можна неяк выправіць?

– Ёсць канадскі досвед, калі псіхолагі працавалі не з патэнцыйнымі ахвярамі, а з патэнцыйнымі гвалтаўнікамі. Мэтавая аўдыторыя была – не нейкія асацыяльныя тыпы, а маладыя хлопцы, якія жывуць у студэнцкіх інтэрнатах, шмат камунікуюць з дзеўчынамі. І праз білборды, брашуры, відэа і аўдыё ім распавядалі пра тое, што калі дзяўчына ў стане ап’янення, гэта не азначае, што яна гатовая да сексу. Пра тое, што гвалт – гэта заўжды гвалт. За год колькасць зваротаў па згвалтаваннях зменшылася на 10 %. А ў Беларусі ды і большасці іншых краінаў сацыяльныя праграмы скіраваныя на дзеўчын. І на іх перакладаюць адказнасць.

Маўляў, гэта не патэнцыйныя гвалтаўнікі павінны перастаць гвалціць, а дзяўчыны павінны абараняцца. Чаму патэнцыйныя гвалтаўнікі нічога не павінныя, а мы павінныя набываць электрашокеры, не насіць кароткіх спадніцаў, сто разоў падумаць перад тым, як пайсці ў госці, у барах пільнаваць напоі – каб ніхто нічога не падсыпаў?

– Адмыслоўцы сцвярджаюць, што згвалтаваныя жанчыны рэдка звяртаюцца да праваахоўнікаў і ўвогуле нікому пра гэта не расказваюць. А ахвяраю сексуальнага гвалту, маецца на ўвазе не толькі непасрэдна палавы акт, але і дамагальніцтвы, можа быць кожная трэцяя беларуска альбо нават больш.

– Гэта сапраўды так. Тое, што не назавеш непасрэдна гвалтам, але гэта сістэматычныя прыніжэнні. Нядаўна з’явілася відэа, як у Нью-Ёрку жанчына ішла па вуліцы і цягам 10 гадзінаў больш за сто разоў яе дамагаліся. Гэта былі нейкія брыдкія каментары, спробы дакрануцца і г.д. Праблема ў тым, што праявы сексізму вельмі часта спрабуюць падаць такім чынам, што гэта камплімент, альбо жарт. І я на сваім досведзе ведаю: калі чалавеку ў адказ на сексісцкі жарт скажаш, што так нельга, то ён адкажа: у цябе няма пачуцця гумару.

– Гэта мужчыны такія кепскія? Усё грамадства кепскае? Ці мы нешта губляем яшчэ на этапе гадавання дзяцей?

– Безумоўна, трэба працаваць з дзецьмі. Тыя гендарныя ролі, якія дакладна прыпісваюцца ў дзяцінстве, таксама маюць свой уплыў. Тое, што хлопчыкі агрэсіўныя і напорыстыя, а дзяўчынкі – ціхія і падатлівыя. Вядома, кажуць, што гэта традыцыя, аднак гэта той самы першы крок. Трэба ўдасканальваць і заканадаўства. Каб даказаць факт гвалту, ахвяра праходзіць праз вельмі розныя непрыемныя працэдуры і допыты. Маленькі шанец, што гвалтаўнік будзе пакараны. І гэта развязвае рукі. Згвалціць можна, у выпадку чаго сказаць – сама хацела. Змагацца трэба па ўсіх франтах.

– У тым ліку – на медыйным фронце?

– Сітуацыя з «НН» гэта толькі сімптом, але ён вельмі трывожны. Адная справа, калі такое гучыць у асяродку вулічнай шпаны і зусім іншае калі такія рэчы мы бачым у СМІ, якія павінны памятаць пра сваю сацыяльную адказнасць.

Гутарыў Зміцер Ягораў, belsat.eu

P.S.: Маеце важную тэму для абмеркавання? Хочаце паспрачацца з нашымі аўтарамі ці героямі? Пішыце нам на скрыню belsat.eu@gmail.com, чакаем вашых лістоў!

Глядзі таксама
Каментары