Загадкавая гісторыя жыхароў вядомага дому ў цэнтры Менску

video

Дом па вуліцы Савецкай 17. Цягам дня праз плошчу Незалежнасці, праз яго праходзяць тысячы людзей. Але мала хто ведае пра яго гісторыю.

Элітны дом на цэнтральнай плошчы Менску быў пабудаваны ў 1912 годзе. Кватэру на першым паверсе выкупіла арыстакратка Марыя Магдалена Радзівіл. На другім жыла дваранская сям’я Льва Ваньковіча. Іншыя кватэры занялі буйныя бізнесоўцы і тагачасныя чыноўнікі.

Дом у віры гістарычных падзей

Спакойнае жыццё дом меў усяго 6 год. У 1918 перад канчатковым прыходам да ўлады бальшавікоў, славутыя жыхары дома ўцякаюць з Менску ў Варшаву. Новая ўлада дзеліць будынак на 13 кватэр, куды засяляе каля 20 сем’яў: сілавікоў, заслужаных рэвалюцыянераў, пралетарскіх лідараў.

Адзін з іх – жыхар 6-й кватэры Максім Ляўкоў. Выхадзец з сялянскай сям’і, імкліва зрабіў кар’еру ад шараговага жаўнера 1-й сусветнай вайны да народнага камісара юстыцыі ды пракурора БССР у 30-я гады. Ягоны подпіс стаяў на тысячах абвінаваўчых прысудаў беларусам. Але 13 ліпеня 37-га года, Ляўкова арыштоўваюць. «Тройка» прызначае заслужанаму пракурору найвышэйшую кару. Найбольшае, чым здолелі дапамагчы Ляўкову былыя калегі, гэта прывесці прысуд у выкананнне ў той жа дзень. Пазбегнуўшы нечалавечых катаванняў.

 «Каб знішчыць сляды павыразалі ўсіх, нават сваіх жа камуністаў, чэкістаў»

Пісьменнік і гісторык Леанід Маракоў за апошнія 15 год даследваў 25 тысяч біяграфій рэпрэсаваных.

«Гэта карта пачатак 20-га стагоддзя. Працэнтна колькі захавалася з таго, што на гэтай карце і на сённяшнім праспекце? Адсоткаў 5. Дамоў 10-12. Амаль усіх у цэнтры горада, павыразалі ўсіх, нават сваіх жа камуністаў. Нават сваіх чэкістаў пасля 38-га года. Каб знішчыць сляды.  Тройчы замяталі сляды» – распавядае Леанід Маркоў.

У сценах гэтага дома адбываліся экслюзіўныя раўты Марыі Радзівіл і Льва Ваньковіча, але і таксама начныя вобшукі НКВД, тут пісаліся сотні даносаў, а слёзаў было праліта столькі, што хапіла б адрадзіць Нямігу.

Пакалечаны саветамі, дабіты гітлераўцамі

Плятнёў Мікалай ваяваў поруч з бальшавікамі яшчэ ў грамадзянскую вайну. Але кар’еру вырашыў рабіць па цывільнай лесвіцы. На пачатку 30-х намеснік наркама працы БССР, пасля – першы сакратар Смілавіцкага райкаму.

Абвінавачаны Мікалай  Плятнёў не дачакаўшыся адказу Сталіна, вырашае скончыць жыццё самагубствам. Але не дазволіла празмерная колькасць гарэлкі, выпітая перад гэтым. Ён няўдала страляе ў скронь і застаецца жывы. Вось толькі куля цалкам знішчае вочы. У такім стане Плятнёў становіцца для чэкістаў не цікавы.

Ён працягвае жыць у гэтым жа доме разам з сынам і жонкай. Аднак у 41-м зноў у дзверы грукаюцца па ягоную душу. Толькі гэтым разам немцы. Яму прапаноўваюць пасаду ў новай адміністрацыі. Але стары невідушчы камуніст не адмаляўецца ад сваіх поглядаў. На расстрэл перад домам сляпога Плятнёва выводзіць жонка, каб разам загінуць ад кулі гітлераўцаў.

Забаўныя гісторыі таксама здараліся ў цёмныыя часы

На доме знаходзіцца шыльда, што тут пражываў Славінскі Адам Сямёнавіч. Хоць сапраўднае прозвішча ў заслужанага дзеяча СССР было Качароўскі. Імаверна, Адам змяніў дакументы, бо ў гэтым жа доме да рэвалюцыі жыў царскі суддзя Качароўскі. І каб не трапіць у няласку да новых уладаў, вырашыў стаць Славінскім. Праўда, сям’я Славінскіх гэта вядомыя менскія мецэнаты. Яны таксама жылі ў гэтым жа будынку.

Цяпер жа ў Менску імем Славінскага названая вуліца. Але ў гонар таго, які Качароўскі. Але і змена прозьвівшча не ўратавала Адама ад хвалі тэрору. Ён быў арыштаваны 9 ліпеня 37-га года, і неўзабаве расстраляны.

«Кнігі пачалі выходзіць у 99-м годзе, першая манаграфія пра дзядзьку Валерыя Маракова Першае жаданне было — адпомсціць за расстралянага дзязьку-паэта, любімага вучня Янкі Купалы, а адпомсціць тым, што расказаць забытыя імёны, біяграфіі. Праз 2 гады скончыліся грошы, што тады зарабіў, трэба было 3 том выдаваць, нельга было спыняцца, я тады прадаў машыну. Выйшаў 3 том» – прызнаецца пісьменнік і гісторык Леанід Маркоў.

Цягам усяго 20 год 20-га стагоддзя тут пражывалі сотні жыхароў, і, ўвага — толькі адзінкі з іх змаглі спакойна закончыць свой жыццёвы шлях.

Асоба Карпа Абушкевіча вядомая сярод беларускіх суддзяў і сёння. Ягоная біяграфія вывучаецца студэнтамі ў якасці ўзорнай для людзей у мантыі. У 1926-м годзе, будучы сакратаром Лупалаўскага райкаму на Магілёўшчыне, без адпаведнай адукацыі, Абушкевіча прызначаюць народным суддзёй. І пасля гэтага панеслася.

За шэсць наступных гадоў Карп Абушкевіч пабываў народным суддзёй у 5-ці розных раёнах Беларусі. Нядзіўна, што пасля такога насычанага старту кар’еры, у 33-м Абушкевіч становіцца чальцом Вярхоўнага Суда.

Праз яго праходзяць усе справы ворагаў народу. У прыватнасці, ягоных нядаўніх калегаў – такіх, як Максіма Ляўкова ды… амаль усіх іншых суседзяў з дому на вуліцы Савецкай.

Карп Абушкевіч аддана працуе ўвесь крывавы 37-год. У 38-м пік ягонай кар’еры – старшынёўства ў Вярхоўным Судзе.Абушкевіч адзін з нешматлікіх жыхароў дому на Савецкай, 17, хто памірае на пенсіі. Пры гэтым у пасляваенны перыяд паспеўшы паездзіць па свеце ў якасці прадстаўніка Кангрэсу юрыстаў-дэмакратаў.

 Цяпер у гэтым будынку знаходзіцца Ўпраўленне капітальнага будаўніцтва менгарвыканкаму і вось гэтая рэстарацыя. Тут, бадай, нічога не нагадвае пра былыя падзеі. Дый навошта? Мы, відаць, пакуль не гатовыя прыняць настолькі крывавыя старонкі нашай гісторыі.

Глядзі таксама
Каментары