Гарбата з Рагнедаю, або гісторыя пра беларускую мастачку, Лондан і Эндзі Ўоргала


Мастачка з Кеймбрыджу пра беларускую гісторыю, арнаменты-шыфры ды тое, як намаляваць Беларусь і выставіць карціны там жа, дзе Эндзі Ўоргал.

Адна з самых запамінальных для беларускага вока серыяў карцінаў Хэлены-Аляксандры Рэут называецца “Чаяванне”. Гэта выявы вядомых жанчын, лёс які звязаны з беларускаю гісторыяй. Рагнеда, Ефрасіння Полацкая, Барбара Радзівіл і Бона Сфорца ў небе п’юць гарбату і абмяркоўваюць трагічны лёс Вялікага Княства…

Хэлена-Аляксандра Рэут. Фота з архіву мастачкіХэлена-Аляксандра Рэут. Фота з архіву мастачкіБеларуская гісторыя ў кеймбрыджскім доме, дзе Хэлена-Аляксандра жыве з мужам Сайманам Льюісам (Simon Lewis) і маленькім сынам Дамінікам, – папулярная тэма. Яна натхняе мастачку на карціны, Сайман піша дысертацыю (тэма: памяць і скруха ў беларускай літаратуры), а Дамінік услед за мамаю напявае беларускія калыханкі. У 2011 годзе мастачка паказала ў кеймбрыджскім “King’s Art Centre” выставу пад назваю “Што такое Беларусь” (“What is Belarus”, глядзі фота). Але пра ўсё – па парадку.

Як выпускнік Оксфарду зацікавіўся Беларуссю

Мастачка нарадзілася ў Менску, малявала з дзяцінства, але паступаць паехала ў Маскву. Ужо тады, на мяжы 1990-х і 2000-х, пэўныя, на першы погляд, бяскрыўдныя факты біяграфіі нечакана набывалі палітычную афарбоўку і перашкаджалі адчуваць сябе свабоднаю студэнткаю беларускай вучэльні.

Хэлена-Аляксандра Рэут з мужам Сайманам Льюісам. Фота з сямейнага архівуХэлена-Аляксандра Рэут з мужам Сайманам Льюісам. Фота з сямейнага архівуІ вось – Масква. Вір мастацкага жыцця, першая праца і 13 кватэраў, якія давялося змяніць. Тут яна скончыла Расейскі гуманітарны ўніверсітэт (гісторыя рэлігіяў). А пасля была Варшава, куды яна перавялася з Маскоўскага мастацкага прамыслова-тэхнічнага інстытуту (графічны дызайн). У горадзе над Віслаю сустрэла будучага мужа – напалову англічаніна, напалову – японца.

Сайман два гады як скончыў славістыку ў Оксфардскім універсітэце і прыехаў на год, каб падцягнуць польскую мову, – адну з дзвюх, якія паглыблена вывучаў, калі быў студэнтам (другая была расейская). У выніку застаўся тут на тры гады: чакаў, пакуль Хэлена-Аляксандра скончыць Акадэмію мастацтваў (Akademia Sztuk Pięknych). З часам ягонае зацікаўленне Беларуссю перарасло ў ідэю абараніць кандыдацкую дысертацыю. Цяпер ён працуе над ёю ў Кеймбрыджскім універсітэце.

Па слядах Эндзі Ўоргала

Славутая лонданская галерэя “Saatchi”, дзе выстаўляліся працы Эндзі Ўоргал. Фота saatchigallery.comСлавутая лонданская галерэя “Saatchi”, дзе выстаўляліся працы Эндзі Ўоргала. Фота saatchigallery.comМенавіта жывапіс складае асноўны заробак мастачкі. Сёння працы Хэлены-Аляксандры можна пабачыць на выставе ў Музеі мініяцюры “Tutto Un-Museo Su Una-Parete” у Рыме. А 9–13 кастрычніка – у славутай лонданскай галерэі “Saatchi”, дзе выстаўляліся працы Эндзі Ўоргала.

Апошнім часам палотны мастачкі засяляюць жанчыны – розных эпохаў і ў розных жыццёвых сітуацыях. У сюжэтах паганства сплятаецца з хрысціянствам, чырвонаю ніткаю прабягае беларускі арнамент – яго ж заўважаю і на руцэ Хэлены-Аляксандры: татуіроўка. Гэта вынік захаплення беларускімі вышыўкамі, якія можна чытаць, як мову. У “шыфры” на ейнай руцэ – сімвалы нараджэння і сувязі з продкамі, бога-Сонца, хросту, працы / працавітасці, першай шлюбнай ночы, калі давяраеш сваё жыццё мужчыну, а таксама дзіцяці. Вышыўкаю яна ўпрыгожыла і хатнія навалочкі, і люльку для сына.

Мастакі адчыняюць дзверы і запрашаюць на каву

Раскруціць сваё імя ў Вялікай Брытаніі цяжка, але магчыма. Тут ладзяцца адмысловыя імпрэзы, дзе можна сустрэць сваіх будучых аматараў і замоўцаў. Напрыклад, у графстве Кеймбрыджшыр дзее праект “Cambridge Open Studios”, удзельнікі якога падчас ўік-эндаў расчыняюць дзверы сваіх майстэрняў для шырокай публікі. Напрыклад, сёлета ў кожныя выходныя ліпеня можна было наведаць 190 студыяў, дзе працуюць мастакі, скульптары, ювеліры, фатографы, ілюстратары, стваральнікі мэблі, пазнаёміцца з іхнымі творамі ды штосьці набыць, а заадно і пагутарыць за кубачкам кавы з аўтарамі. Менавіта гэтак новыя імёны адкрываюць для сябе не толькі аматары мастацтва, але і ўладальнікі галерэяў. Падобная ініцыятыва існуе і ў іншых гарадах.

Шмат якія галерэі, у сваю чаргу, удзельнічаюць у Кірмашах даступнага мастацтва (Affordable Art Fair). Гэта чарговая магчымасць прадэманстраваць свае працы. Асноўная ідэя арганізатараў: мастацтва мае быць у кожным доме, а не ператварацца выключна ў крыніцу ўкладання капіталу для багатых людзей. У Лондане такую імпрэзу наведваюць у сярэднім 20 000 чалавек. Галоўнае патрабаванне: карціна можа каштаваць не даражэй за 4000 фунтаў (вядома, прыбыткам аўтар мусіць шчодра падзяліцца з галерэяй).

Інтэрактыўная мапа для замежнікаў

Дарэчы, тэму замежнікаў Хэлена-Аляксандра адлюстравала ў дыпломнай працы, якую яна абараніла ў Акадэміі мастацтваў у Варшаве. Дыплом складаўся з трох частак. Асноўным быў праект у галіне ўэб-дызайну. У часы, калі “Facebook” яшчэ не цешыўся такою папулярнасцю, Хэлена-Аляксандра стварыла сацыяльную сетку для людзей, якія жывуць або застаюцца за мяжою. Дзякуючы інтэрактыўнай мапе яны маглі знайсці, колькі іхных суайчыннікаў зарэгістраваліся ў населеным пункце, куды трапілі яны самі, і навязаць з імі сувязь.

Яшчэ адзін праект нарадзіўся пасля заканчэння вучобы. Гэта былі фотаздымкі замежнікаў, якія жывуць у Варшаве, зробленыя ў змяшанай тэхніцы. Выявы пераносіліся на металічныя пласцінкі ды апрацоўваліся: драпіны мелі сімвалізаваць наступствы пераездаў. Праект называўся “Нашыя чужыя”.

Аліна Кашкевіч, belsat.eu

Глядзі таксама
Каментары